Nieuwsplein33: 75 jaar Molukse geschiedenis per fiets, met bijzondere rol voor Kamp Amersfoort

AMERSFOORT/LEUSDEN Duizenden Molukkers maakten 75 jaar geleden de historische oversteek van Java naar Nederland. Na een lange bootreis werd ook Amersfoort een belangrijk onderdeel van hun nieuwe bestaan in Nederland. Afgelopen zaterdag maakte de fietsclub Social Ride Maluku (SRM) een tocht die de geschiedenis van hun voorouders weerspiegelt.

door Niek Hofsté/Nieuwsplein33

Voor de oude wachttoren van het Nationaal Monument Kamp Amersfoort staat het vol met wielrenfietsen, terwijl een vierkleurige vlag in de wind wappert. Blauw, wit, groen en een groot vlak rood vormen hier de kleuren van de Molukken. ,,Ja, ik voel me goed!”, zegt Nash Umarella nadat hij en zijn peloton vanuit Rotterdam naar Kamp Amersfoort zijn gefietst. ,,Alles verliep vlekkeloos.” Hij heeft zijn helm nog op en om zijn arm schittert een aanvoerdersband met daarop in blokletters: ‘CAPTAIN’.

MOLUKKERS OP DE FIETS

Umarella bedacht in 2019 als derde generatie Molukker fietsritten te organiseren voor wielrenners met Molukse roots. ,,Het begon als grap en ik dacht: Laten we zoveel mogelijk Molukkers op de fiets krijgen.” Een Moluks restaurant in Zwijndrecht bleek de perfecte start en finish voor hun eerste fietstocht. ,,Daar konden we na afloop dan lekker eten”, vertelt Umarella. Iets wat volgens hem toch wel van belang is bij SRM. ,,Misschien is dat een Moluks dingetje, je moet wel echt van lekker eten houden.”

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Amersfoorters verwelkomen de fietsers van SRM bij Kamp Amersfoort. - Foto: Niek Hofsté/Nieuwsplein33

Inmiddels is iedereen welkom bij de club. Passie, respect en familie zijn waar het om draait. Vanuit die gedachte bedacht zijn zwager uit Amersfoort een bijzonder eerbetoon aan de eerste generatie Molukkers in Nederland. Een monsterrit werd in kaart gebracht, die in Rotterdam start en plaatsen als Amersfoort, Zwolle en Veenhuizen doorkruist voordat de fietsclub zal finisht in Appingedam. 303 kilometer lang. ,,Tja, het zal maar je hobby zijn”, grinnikt de fietsmonteur die de hele tocht vanuit de auto aanschouwt. De reis van hun voorouders was echter veel langer. Waar begon hun verhaal?

Nash Umarella: Mijn opa en oma kwamen aan in hun zomerkleding

EEN ONZEKER BESTAAN

Het is 15 augustus 1945. Het Japanse leger capituleert in Nederlands-Indië en het einde van de Tweede Wereldoorlog is een feit. Vrede is er echter nog niet. In Nederlands-Indië heerst er in de jaren na de Japanse capitulatie veel onrust en onveiligheid, gekenmerkt door gevechten om onafhankelijkheid en politieke chaos.

Na de overdracht van de macht aan Indonesië wordt in 1950 ook de Republiek der Zuid-Molukken (RMS) uitgeroepen, maar Indonesië heeft ook daar het gezag hersteld. Voor de vele Molukkers die dienen in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), wordt het onafhankelijke Indonesië een vijandig gebied. ‘Verraders’, noemt Indonesië ze. Het is niet meer veilig voor Molukkers en dus wordt het bevel gegeven om naar Nederland te komen. Daar zouden ze een paar maanden blijven, wordt hun verteld.

In de periode maart tot en met juni 1951 brachten twaalf grote transportschepen zo’n 12.500 gevluchte Molukkers vanuit Java naar Nederland, onder wie de grootouders van Umarella. ,,Mijn opa en oma kwamen aan in hun zomerkleding.” Nadat de KNIL-soldaten samen met hun gezinnen aanmeerden in de havens van Rotterdam en Amsterdam, werden ze elk op de bus gezet naar een voor hen nog onzeker bestaan.

Volgende stop: Kamp Amersfoort. In wat toen nog De Boskamp heette, werden alle afgereisde Molukkers medisch gekeurd. Er volgde voor velen een bittere verrassing: ontslag uit militaire dienst. Een besluit dat als diepe vernedering werd ervaren.

In de gevoelens die hiermee gepaard gaan, weerklinken de voetstappen die onze opa’s en oma’s hebben gezet

‘MAAK ER HET BESTE VAN’

,,Kamp Amersfoort is een belangrijk deel van onze geschiedenis, maar wat nog belangrijker is: Het is deel van de Nederlandse geschiedenis” zegt Umarella. Voor Molukkers was Amersfoort een plek die de overgang markeerde naar een nieuw leven in de Nederlandse samenleving. ,,In de gevoelens die hiermee gepaard gaan, weerklinken de voetstappen die onze opa’s en oma’s hebben gezet”, zegt Umarella. Hun fietstocht bleek daarbij een passende manier om dat samen te verwerken. ,,Ale rasa, beta rasa, zeggen we dan.” (Wat jij voelt, voel ik ook).

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

De fietsers hebben een zwart-witfoto bij zich: Een Molukse vrouw ontvangt warme thee tijdens haar doorgang in Kamp Amersfoort. - Foto: Niek Hofsté/Nieuwsplein33

Terwijl er koffie en thee wordt uitgedeeld, halen de wielrenners een grote zwart-witfoto tevoorschijn. Een Molukse vrouw ontvangt warme thee tijdens haar doorgang in Kamp Amersfoort. Ze is afgebeeld met haar kind op schoot. Ook zij werden deel van een gevluchte gemeenschap die uiteindelijk over heel Nederland werd verspreid.

Vanaf Amersfoort werden Molukkers naar voormalige concentratiekampen zoals Westerbork en Vught gestuurd om daar opgevangen te worden in woonoorden. Tijdelijk, dacht iedereen, terwijl ze hoopten op een definitief verblijf in het nieuwe RMS. Maar dat gebeurde niet. Toen Indonesië de onafhankelijkheid van de Molukse republiek niet erkende, werd duidelijk dat terugkeer geen optie meer was. ,,Toen wist mijn opa dat dit het leven zou zijn voor zijn kinderen en zijn kleinkinderen”, vertelt Umarella. ,,Maak er het beste van, zei hij tegen zichzelf.”

VOLGENDE STOP: ZWOLLE

Alle wielrenners stappen na hun bak koffie weer op de fiets. Bij het uitzwaaien worden de spandoeken snel uitgerold en klinkt het getrommel van zogenaamde Tifa’s. Met een diepe naklank zijn deze authentieke handgemaakte trommels een symbool voor verbondenheid in de Molukse cultuur. ,,Die trommel is denk ik zo oud als ik”, lacht de trommelaar. ,,Joe joe”, roepen de wielrenners nog na. Volgende stop: Zwolle. Daar herbergt de wijk Holtenbroek een oude Molukse gemeenschap én een heerlijke Molukse lunch. ,,Lekker met mie en kip en zo”, zegt Umaralla. ,,Gewoon, wat goed voor ons is.”

(Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33).