Hoe pak je gevoel van onveiligheid op straat aan? ‘Met kleine aanpassingen veel te winnen

AMERSFOORT ,,Het is niet gek dat mensen zich niet prettig voelen”, zegt Karina van Dolle Mina’s Amersfoort, terwijl ze door de Hoolesteeg loopt. De bomen staan dicht langs het fietspad en er is weinig overzicht. ,,Je kan ook geen kant op.” Zo kent ze meer plekken in de stad waar mensen zich regelmatig onveilig voelen. ,,Er is op veel plekken nog best wat te winnen.” Maar hoe doe je dat en wat is de rol van de gemeente? 

door Claire Hartzuiker en Benthe Bronkhorst

Sinds de zomer zijn de Dolle Mina’s weer actief in Amersfoort. Sindsdien hielden ze meerdere acties voor een veiligere openbare ruimte, zoals een fietstocht langs onveilig ervaren plekken. ,,Van die plekken kregen we veel klachten dat vrouwen ze onveilig vinden”, zegt ze. ,,Daardoor zit je hypergefocust op de fiets.”

Met een sleutel in de hand, je live-locatie met vrienden delen of een stuk omfietsen: ,,Het is allemaal zo herkenbaar, maar erg vervelend.” Zelf woont ze in de buurt van bosgebied Klein Zwitserland. ,,Daar zijn een paar fiets- en wandelpaden, maar daar is het pikkedonker. Daar ga ik gewoon niet langs.”  

De gemeenteraad nam dit najaar een motie aan, om bij herinrichting van de openbare ruimte de veiligheid en beleving van vrouwen expliciet als uitgangspunt mee te nemen. ,,Het lijkt me lastig dat gevoel helemaal weg te nemen. Maar ik denk dat het met kleine aanpassingen wel beter kan.”

HET KAN NOG BETER

Niet alleen op de fietsroutes, maar ook in het uitgaansgebied kunnen dingen beter, denkt Karina. Op vrijdagavond is het druk op de Hof. Groepen jongeren staan in de rij bij de cafés, zoals Koetje en J&D. Binnen staan jongeren te dansen en te drinken en schalt de muziek uit de speakers. Op een verhoging in de hoek houdt een beveiliger alles nauwlettend in de gaten. ,,Als we iets zien dat niet deugd, grijpen we in”, zegt eigenaar Derk Koetje.

Het personeel is er op getraind om ongewenst gedrag te signaleren. ,,Vaak zie je het aan mensen als het ergens niet lekker gaat, omdat ze ineens omkijken of boos worden bijvoorbeeld.” Als de beveiligers iets zien worden mensen aangesproken op hun gedrag. Als het ver gaat worden ze buiten gezet. ,,We willen een veilige situatie, waar iedereen zichzelf kan zijn. Iedereen die daar niet aan bijdraagt, kan naar huis.”

Het controleren van het uitgaanspubliek gebeurt niet alleen in het café. Van achter het raam op de eerste verdieping houdt de eigenaar scherp in de gaten wat er in de rij en op het plein gebeurt. Hij heeft korte lijntjes met de politie en het susteam. ,,Als we iets zien melden we dat.” Volgens hem is er veel aandacht voor een veilige sfeer tijdens het uitgaan. ,,Maar sommige plekken dragen niet bij aan een veilig gevoel.” 

‘ONPRETTIGE PLEK’

Op de Hof zelf is het vrij goed geregeld, vindt Koetje. De afgelopen jaren is er al veel gedaan, zoals het verlichten van de steegjes. Honderd procent veilig wordt het niet, weet hij, ‘maar er zijn wel plekken die nog wat aandacht verdienen’. In de hoek van het plein bij de Joriskerk is bijvoorbeeld weinig licht. ,,Door de nieuwe bomen is er minder overzicht, zeker op dat donkere stuk.”

Ook de oude vismarkt op de hoek van de Kortegracht en de Langestraat vindt hij een onprettige plek. Vrijdagnacht staan er tientallen fietsen omheen. Onder de overkapping zit een groep jongeren te roken. Naar een paar langslopende meiden wordt gefloten. ,,Het is aardedonker”, zegt Koetje. ,,Zeker in het weekend moet dat beter verlicht worden.”

ONVEILIGE PLEKKEN

Welke plekken in Amersfoort het meest onveilig worden ervaren en of die plekken veel vermeden worden, is niet duidelijk. Wel deed Pointer onderzoek naar onveilige plekken in Nederland. Vrouwen konden op een kaart aangeven welke plek ze onveilig vinden en waarom. Ook in Amersfoort kwamen meerdere plekken naar voren, zoals de Hoolesteeg, maar ook de Kamp en het Neptunusplein.

Lees ook

Inrichting Amersfoort moet veiliger voor vrouwen: ‘Veel plekken gemeden, omdat het niet veilig voelt’

 

De gemeente deed in 2024 wel onderzoek naar straatintimidatie. Daaruit blijkt dat 64 procent van de jonge vrouwen tussen de 15 en 23 te maken krijgt met straatintimidatie. Bij jongens is dat 35 procent. De helft van de jongeren vermijdt om die reden bepaalde locaties. Voor de gemeente is het niet altijd makkelijk dit aan te pakken.

NIET ALTIJD ECHT ONVEILIG

,,Onveilig gevoelde plekken hoeven geen plekken te zijn waar echt veel vervelende dingen gebeuren”, zegt waarnemend burgemeester Henri Lenferink. Toch zijn ze volgens hem onaangenaam. ,,Het beperkt de vrijheid om te gaan waar mensen willen.” Welke maatregelen een gemeente kan nemen hangt af van de situatie.Het aantal meldingen wil volgens de burgemeester op een plek nog wel eens meevallen, terwijl de onrust groot is. ‘Proportioneel ingrijpen’ is dan ingewikkeld. Een gemeente heeft meerdere opties: verbeteren van verlichting, meer toezicht, kijken naar begroeiing of het plaatsen van camera’s bijvoorbeeld. ,,Je moet voldoende argumenten hebben om zware maatregelen in te zetten”, zegt hij. ,,Want je grijpt in, in de vrijheid van mensen.”

Welke maatregelen effectief zijn is per situatie en locatie anders. ,,Soms werkt daderaanpak, dan hoef je aan de omgeving niets te doen.” De komende maanden doet de gemeente onderzoek naar ‘wat er allemaal extra mogelijk is en welke maatregelen het meest effectief zijn’.  

GESPREKSAVOND

Op woensdagavond 19 november is iedereen welkom in de bibliotheek in het Eemhuis om mee te praten. Gasten zijn waarnemend burgemeester Henri Lenferink, Karina van de Dolle Mina’s Amersfoort en horecaondernemer Yorien de Ruijter, eigenaresse van Long John’s.De avond begint om 20.00 uur en is rond 21.30 uur afgelopen. Aanmelden is gewenst en dat kan hier.

Praat mee over dit onderwerp tijdens de gespreksavond op 19 november.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. (Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht.)