De historie van de brede Muurhuizen

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: Brede Muurhuizen. 

Komend weekend gaan weer veel panden open vanwege de Open Monumentendagen. De Muurhuizen, cirkelvormig gebouwd rond de oude stadskern, is haast een monument op zichzelf. Er staan opvallend veel brede huizen, terwijl in de middeleeuwen de meeste huizen smal en diep waren. Dat is in de Langestraat en de Kamp bijvoorbeeld nog steeds goed te zien.

BALKEN  

Dat had onder meer te maken met het feit dat er in onze streken niet zoveel bomen groeiden. Houten balken werden vooral geïmporteerd uit het oosten. De karren waarop deze vervoerd werden konden geen stammen langer dan ongeveer zes meter meenemen. Vandaar dat huizen in die tijd niet breder konden zijn dan pakweg zes meter.
Maar de Muurhuizen dan? Deze huizen staan op de plek waar ooit de eerste stadsmuur stond. Deze werd in de 14e en 15e eeuw afgebroken omdat er een tweede stadsmuur was gebouwd. Ook werd een deel van de omliggende gracht gedempt. Daarna verkocht het stadsbestuur de vrijkomende grond aan particulieren voor woningbouw.

STENEN HUIZEN

Het was juist in die tijd dat de bouw van stenen huizen op gang kwam. Die waren luxer, en zo konden ook stadsbranden worden voorkomen. Maar bakstenen waren duur, dus dergelijke luxe huizen waren alleen weggelegd voor de notabelen en kooplieden. Die wilden een groot huis, maar er was niet zoveel plek. Want weliswaar was een deel van de gracht gedempt, dus er was wel wat ruimte, maar niet zoveel.

Daarom werden de Muurhuizen ontworpen met die maximale breedte van zes meter en vervolgens een kwartslag gedraaid. Zo konden er grote, brede huizen worden gebouwd die nu dus maar zes meter diep waren. 

UITBOUW

Dat vonden de bewoners wat krap, daarom bouwden zij in de 18e eeuw hun huizen aan de voorkant vaak uit om het huis groter te maken. Totdat het het stadsbestuur te bont werd: de straten werden te smal voor karren en paarden en uitbouwen mocht niet meer. Op straffe van een forse boete van vijftig gulden en afbreken van de uitbouw, dat was een forse straf. De muurhuizen hebben daardoor wel dat typische uiterlijk van wel en niet uitgebouwde woningen waardoor er leuke hoekjes zijn ontstaan. Dat de huizen een kwartslag gedraaid zijn is ook zien aan de trapgevels die bij een aantal huizen aan de zijkant zitten. Terwijl traditionele trapgevels altijd aan de straatkant zitten, ter versiering. 

Het breedste muurhuis is de Bollenburgh op nummer 19 daar waar raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt ooit woonde met zijn ouders. Maar liefst 23 meter! In welke nieuwbouw catalogus zie je dat nog?

Kijk voor meer stadsweetjes en informatie op: gildeamersfoort.nl.