De Onze Lieve Vrouwetoren als kadastraal nulpunt

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week:  De toren als kadastraal nulpunt. 

In de Onze Lieve Vrouwetoren is in de vloer een glazen venster te zien met daaronder een kaartje van Nederland. Een laserstraal wijst vanaf het gewelf naar Amersfoort, met ernaast een wat cryptische tekst: ‘Nulpunt Rijksdriehoeksmeting Kadaster’. Buiten zijn nog twee metalen strips met  ‘X’ en ‘Y’ te zien.  

Sommigen vragen zich af: is Amersfoort dan het middelpunt van Nederland? Maar nee, het gaat hier om een gekozen nulpunt van een coördinatenstelsel met een X en Y as. Van hieruit werd Nederland in kaart gebracht: alle bezittingen van huishoudens, bedrijven en instellingen. Deze werden opgemeten, op een kaart ingetekend en in een openbaar register vastgelegd.

KADASTER

De eerste metingen startten in de Franse tijd, toen de broer van Napoleon, Lodewijk, hier koning was. De reden was financieel, voor het innen van belasting op land en woningen. Koning Willem I zette dit door en er kwam een Kadaster in 1832. Metingen deed men via driehoeken, met vooral kerktorens als vaste punten. Amersfoort met de Onze Lieve Vrouwetoren werd officieel het ‘nulpunt’ in 1885. Een logische keuze vanwege de centrale ligging van de stad en de zeer herkenbare Onze Lieve Vrouwetoren die ook nog eens de twee na hoogste van Nederland is.

DECIMALE STELSEL

Lengte- en ook inhoudsmaten verschilden van stad tot stad. dat maakte handel drijven lastig, maar ook om uniforme metingen te doen. Daarom voerde koning Willem I in 1815 het decimale stelsel in. De meter werd de standaardmaat en mensen moesten hun vertrouwde ellen en roedes opgeven. Dat ging niet zomaar, landmeters werden soms met harde hand verjaagd. Maar uiteindelijk werd alle (privé) bezit in kaart gebracht.

NIEUW NULPUNT

De Onze Lieve Vrouwetoren is nu niet meer het nulpunt. Het is rond 1970 verplaatst naar Frankrijk, ergens ten zuidoosten van Parijs. Men ging namelijk regelmatig in de fout, omdat er zowel + (plus) getallen als – (min) getallen waren: links van het X nulpunt en onder het Y nulpunt. Het nieuwe nulpunt is zo gekozen dat er alleen nog positieve waarden zijn, en zijn de X waarden altijd kleiner dan de Y waarden. Fouten maken kan bijna niet meer. Verder hebben satellieten tegenwoordig de rol van de kerktorens overgenomen in het zogenaamde GPS systeem.

Bij het nieuwe nulpunt is overigens niets te zien: het is puur digitaal. Dan kan men beter eens komen kijken in de Onze Lieve Vrouwetoren naar het oude nulpunt, nu niet meer dan een ‘gewone’ coördinaat, met het kaartje, de laserstraal, de metalen X en Y assen en een filmpje op de muur. Een geschenk van het Kadaster.