Stadsweetje: Het Amersfoortse hostiewonder

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadsgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie.
Deze week: Het hostiewonder.

Het is 11 april 1340. In de nacht van Witte Donderdag op Goede Vrijdag woedt er plotseling een grote brand in Amersfoort. Op zich niets nieuws, maar nu ontkomt ook de St. Joriskerk niet aan het hevige vuur en die loopt flinke schade op.

Een oplettende Amersfoortse burger slaagt er op het nippertje in om de gezegende hostie, bestemd voor de dienst van Goede Vrijdag, uit de vuurzee te redden. Een ‘hostiewonder’ was geschied!

Dit kwam in die tijd vaker voor. Er zijn er in ons land 22 geteld, waarvan Amsterdam de bekendste is. Zo’n wonder werd opgevat als een goddelijk teken: de plek waar de hostie werd gevonden, moest wel heilig zijn.

PROCESSIE

In Amersfoort herdacht men dit voorval jaarlijks op de zondag na Pasen met een grote stedelijke sacramentsprocessie rond de kerk en de singels van de stad. Daarbij werden kostbare relikwieën uit de kerk meegevoerd. Met name tijdens het einde van de 14e en het begin van de 15e eeuw trok dit veel mensen.

Veel pelgrims geloofden in de geneeskracht van het wonder en namen iets tastbaars mee door steengruis uit de muur van de kerk te krabben. Dat droegen ze mee als amulet, in de vorm van een sieraad of steen. De sporen daarvan zijn nog goed zichtbaar aan de achteringang van de Joriskerk, bij de Groenmarkt.

Tekst gaat verder onder de afbeelding. 

Veel pelgrims geloofden in de geneeskracht van het wonder en namen iets tastbaars mee door steengruis uit de muur van de kerk te krabben. (Foto: Hans van Harten)

AFLATEN

Het wonder gaf de St. Joriskerk extra aanzien. Een Sacramentsbroederschap werd opgericht met als taak daaraan zoveel mogelijk bekendheid te geven. Deze mocht ‘aflaten’ verstrekken, waarmee gelovigen, tegen betaling, na hun dood de tijd in het vagevuur zouden kunnen bekorten. De opbrengst werd gebruikt voor de steeds grotere processies.

MARIA MIRAKEL

Maar de betekenis van dit wonder nam gaandeweg af en beperkte zich tot Amersfoort. Het werd een eeuw later overschaduwd door het veel grotere Maria mirakel van 1444. Kort voor Kerstmis vond een dienstmeid in de buitengracht een Mariabeeldje dat tot grootse wonderen in staat bleek. Dit betekende feitelijk het einde van de viering van het Hostiewonder, maar de stad kreeg er een Mariaverering voor terug die zelfs tot ver buiten de Lage Landen bekend werd. De stroom pelgrims legde de stad ook geen windeieren.

VERBOD

Na de Reformatie in 1579 was het goeddeels gedaan met de processies. Niettemin kwam er in 1848 nog een verbod op processies in Nederland boven de grote rivieren; alleen bestaande processies bleven toegestaan. Dit verbod is pas in 1983 opgeheven. In Amsterdam is de stille tocht voor het hostiewonder weer nieuw leven in geblazen en deze trekt nog steeds duizenden deelnemers.