Stadsweetje: Waarom heet Amersfoort eigenlijk Amersfoort?

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: de herkomst van de naam Amersfoort.

De naam ‘Amersfoirde’ komt het eerst voor in een oorkonde uit 1028 van de Duitse Keizer Koenraad II die het hier toen voor het zeggen had. Onze nederzetting bestaat dus al zeker zo’n duizend jaar. In de naam zijn taalkundig twee delen te herkennen: ‘Amers’ en ‘foirde’,ofwel ‘foort’.

FOORT

Van het tweede deel van onze stadsnaam is de herkomst duidelijk: het is afgeleid van het woord voorde. Een voorde is een ‘doorwaadbare plaats in een zandrivier.’ Een plek dus waar je die rivier kunt oversteken. 

Een vergelijkbaar woord is ‘drecht,’ maar dat betekent een oversteekplek door een kleirivier. Denk aan Dordrecht en Utrecht. Vanuit de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug stromen vele beken omlaag naar de Gelderse Vallei, en daarvan is Amersfoort het afvoerputje. Deze beekjes, waaronder de Barneveldse-en de Heiligenbergerbeek, komen in de stad bij elkaar in de Eem.

De uitdaging was vanaf de middeleeuwen om waar mogelijk droge voeten te houden als je van Oost naar West of andersom wilde, met je paard of ossenkar. 

GESCHIKTE PLEK

Amersfoort bleek daarvoor een geschikte plek, ook al omdat hierlangs oude landroutes naar alle windstreken liepen. Een kruispunt van wegen dus.

OVERSTEEKPLAATS

Er waren in deze natte omgeving soms ook wat hogere stukken land. Daar gingen mensen wonen. En zo’n oversteekplaats trok ook weer mensen aan, zoals handelaren en ambachtslieden. Dus kwamen er huizen en herbergen en ontstond een nederzetting rondom die voorde. 

Ook op andere plaatsen gebeurde dat. Denk aan Coevorden, maar ook aan Frankfurt en Oxford. Allemaal ‘voorden’, oversteekplaatsen in eenrivier. Waterlopen hebben de topografie dus sterk bepaald. 

Die oversteekplaats in onze stad was waarschijnlijk bij de kruising Bloemendalsestraat en Havik, en mogelijk was er een tweede voorde in de Langestraat bij de Kamperbinnenpoort.

 Misschien waren er nog wel meer! In die tijd stroomde het water met veel kracht dwars door de stad; pas na het graven van de grachten en veel later het Valleikanaal is het water in en rondom de stad rustiger gaan stromen.

AMER

De ‘Aa’ en ‘Am’ en ‘Ame’ komen vaak voor in de namen van plaatsen die bij het water liggen en die betekenen altijd ‘waterig gebied.’ De ‘Amer’ is vrijwel zeker de oude naam voor de ‘Eem’. Denk ook aan Amsterdam (‘dam’ in het water) of aan Ameland (land inhet water). 

Ook de Ee komen we vaker tegen als benaming voor water, en zelfs de Eems. We bevinden ons dus in goed gezelschap met onze naam: Amersfoort, doorwaadbare plaats door de Eem.

Lees ook

Theater De Lieve Vrouw wisselt naam tijdelijk naar De Lieve Man