Annexatie Hoogland en Hooglanderveen niet zonder slag of stoot

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zit vol met leuke, interessante verhalen en stadsweetjes. De stadsgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie.
Deze week: de annexatie van Hoogland. 

Het is precies vijftig jaar geleden dat Amersfoort de gemeente Hoogland inclusief Hooglanderveen inlijfde. Dat ging niet zonder slag of stoot. Al vanaf 1900 liet Amersfoort een begerig oog vallen op delen van Hoogland en ook Soest. De stad was immers ‘in de groei’, de bedrijvigheid rond de Eem en de haven nam toe. Maar de ruimte was beperkt. De grens met Hoogland liep ‘maar’ tot het -inmiddels gesloopte - Spijkertje, op de Grote Koppel. Ook zinde het de stad niet dat schippers aan Hooglandse kant geen havengeld hoefden te betalen.

LANDHONGER AMERSFOORT 

Vlak voor de oorlog viel dan toch het besluit dat Hoogland en ook Soest delen van hun grondgebied moesten afstaan, zodat Amersfoort vooral rond de Eem flink kon uitbreiden. Dat ging nog in de vorm van ‘landruil’, maar Hoogland had geen goed woord over voor de ‘landhonger’ van Amersfoort.

Rond 1960 kwam er een tweede grenswijziging, zodat de nieuwe wijk Schothorst kon worden gebouwd. Daarna bleek dat Amersfoort nog veel meer zou groeien. Daarom moesten er nieuwe woonwijken komen, en wel op het grondgebied van Hoogland. In 1967 werd de conclusie getrokken dat het agrarische Hoogland daarvoor zijn zelfstandigheid zou moeten opgeven. Het deel boven de rijksweg A1 zou naar Bunschoten gaan, alles daaronder inclusief Hooglanderveen naar Amersfoort.

PROTEST TEGEN INLIJVING

Verzet tegen de dreigende inlijving bleef niet uit. Er kwamen protesten en acties onder het motto ‘Handen Af van Hoogland!’ Ook was men bang dat de gemeentelijke belastingen gingen stijgen en het geld vooral naar de stad zou gaan. En holden de supermarkten in de nieuwe wijken straks de lokale middenstand niet uit?

Het dorp met zijn problemen kreeg landelijk bekendheid door deelname aan het TV programma ‘Spel zonder Grenzen’. In 1972 organiseerde men zelfs een kruiwagentocht naar Den Haag. De tocht werd ludiek begeleid door veertig ‘militairen’ van de Hooglandse Ondergrondse Strijdkrachten (HOS), met houten bijltjes als wapen. Het mocht niet baten. Het doek viel definitief per 1 januari 1974. Op de weilanden van Hoogland kwamen al snel de wijken Zielhorst, Kattenbroek, Nieuwland en Vathorst.

EIGEN SFEER EN CULTUUR BEHOUDEN

Gelukkig heeft het dorp veel van zijn eigen sfeer en cultuur behouden. Maar de inlijving is nog niet vergeten. Jaarlijks komt men op Oudejaarsdag samen bij het zogeheten Annexatiemonument. Daar houdt een notabele een toespraak waarin deze de ‘snode plannen’ van Amersfoort weer eens hekelt. De ludieke actie sluit men af met het zingen van het Hooglands Volkslied. De gemeente bestaat dan niet meer, maar het dorp is nog springlevend.