‘Ik heb de rol van stadsdichter met heel mijn hart vervuld’

AMERSFOORT Tanja ter Brake (42) maakt zich op voor de grote finale van twee jaar stadsdichterschap: een avondvullende theatershow in De Lieve Vrouw op 11 januari én de presentatie van twee dichtbundels op dezelfde dag. De afgelopen periode vol stadspoëzie bevestigt nogmaals dat haar ommezwaai van ziekenhuisapotheker naar een leven vol taal, theater en muziek de enige juiste is geweest. Een interview dat een afscheid markeert, maar ook een nieuw begin inluidt.

door Thijs Tomassen/Nieuwsplein33

Een finale, laatste loodjes en deadlines… Hoe gaat het met je?  
,,Ik zeg steeds: het is een heel leuk gekkenhuis. Het is nogal vol en er speelt van alles. Ik ben bezig met mijn voorstelling Ruimtevaarder en er komen ook nog twee bundels uit, allemaal op dezelfde dag. Ik zit dus met allemaal deadlines. Of één bundel niet al genoeg was? Ik hou heel erg van dingen die eigenlijk net niet kunnen. Een irritante eigenschap, maar het houdt me wel in beweging. Ik had kunnen denken: dit is veel te gek, maar ik ben er gewoon voor gegaan. Ik was met één bundel bezig en zag tijdens het proces dat het twee verschillende kunststukken zijn. Nu klopt het.”

Hoe krijg je het allemaal gedaan in zo’n drukke fase? 
,,Goede vraag. Gelukkig is het ook nog december… (Dit interview werd toen afgenomen, TT). Ik weet niet wat ik dacht toen ik dit bedacht. Maar ik heb wel vaker heel drukke periodes gekend en alle gekkenhuizen tot nu toe zijn altijd goed gekomen. Het helpt dat ik veel lieve mensen om me heen heb. Als ik even het gevoel heb dat het niks wordt, dat niemand straks mijn bundel koopt, dan beuren zij me weer op. En hardlopen probeer ik te blijven doen, juist nu ik weinig tijd heb. Even mijn hoofd leegmaken. Een rondje wandelen helpt ook enorm, ik prijs mezelf gelukkig dat ik aan de rand van bos Nimmerdor woon. Ook probeer ik te letten op mijn slaap. Ik heb af en toe heel korte nachten, als ik vol ideeën zit, dus dan ga ik soms heel vroeg naar bed om bij te tanken. Het belangrijkste is dat ik een diep vertrouwen heb in mijn maakproces. In opdracht schrijf ik veel gedichten ‘on the spot’ op congressen. Ik heb geleerd dat ik wakker kan worden met niks, maar aan het einde van de dag altijd wel een mooi gedicht heb gemaakt.”  

Je komt uit een heel ander werkzaam leven. Wat was de aanleiding voor de rigoureuze ommezwaai die je vier jaar geleden hebt gemaakt? 
,,Ik ben jarenlang ziekenhuisapotheker geweest. Daar heb ik tien jaar lang voor gestudeerd. Het was echt zo’n baan waar heel veel mensen op solliciteren en waarvoor je wordt uitverkoren. Ik had er jaren van gedroomd, maar na verloop van tijd was ik doodongelukkig. Er stierf een stuk creativiteit in mij. Vroeger maakte ik liedjes, gedichten, grapjes en zat ik in bandjes, maar dat deed ik bijna niet meer. Als we naar een theatervoorstelling gingen had ik buikpijn op de terugweg. Ik dacht: waarom ben ik chagrijnig, ik vond het toch mooi? Daar had het niet mee te maken. Het kwam doordat ik dacht: Fuck, dit wil ik ook, ik kan het en ik kan het soms zelfs nog beter ook. Maar waarom doe ik het dan niet?’ Uiteindelijk heb ik daar een fikse burn-out na de geboorte van mijn dochter Jasmijn voor nodig gehad.”

Ik voelde aan alles: dit is precies waar ik moet zijn

,,Een jaar lang kon ik niks anders dan liedjes en grapjes schrijven over het hebben van een burn-out. Ik was weer een dag in de week bezig als kleinkunst duo ‘Lang & Gelukkig’ en we werden geselecteerd voor Cameretten Festival in 2017. Daar, in de coulissen, begon het. Ik kon in die periode bij wijze van spreken nog geen kop thee zetten, maar voelde aan alles: dit is precies waar ik moet zijn. Tegelijk realiseerde ik me: Kak, dit betekent nogal wat. Maar ik heb doorgezet: ik heb mijn baan in het ziekenhuis opgezegd en heb me op aanraden van mede-Amersfoorter en -theatermaker Patrick Nederkoorn met succes aangemeld voor de Koningstheateracademie.”

Wat je noemt een sprong in het diepe. Nooit spijt van gehad?
,,Dat vragen meer mensen me. Maar ik heb altijd het gevoel dat dit helemaal klopt. Soms ben ik zelfs dankbaar dat ik die burn-out heb gehad, anders had ik niet de moed gehad om de stap te zetten. Nu kon ik het een beetje verantwoorden. Stiekem wilde ik dit altijd al, maar ik zat vast in een verhaal. Het is bizar hoe het gelopen is. Mijn werk in het ziekenhuis voelt absoluut als een oud leven, alles is anders sindsdien. Ik weet nog dat ik de eerste dag op de theateracademie kwam. Ik kwam uit een klinische wereld met witte jassen en ineens zag ik mensen met een gitaar en in kleermakerszit op tafels zitten. Het was als thuiskomen.”

Het ambt van stadsdichter is vet om woordkunst toegankelijk te maken en mensen bij elkaar te brengen

In coronatijd ben je gaan schrijven en begin 2024 werd je verkozen tot stadsdichter. Wat heeft die rol betekent voor jouw ontwikkeling als creatieve maker?
,,Heel veel. Ik weet nog dat ik twijfelde of ik moest solliciteren. Ik zag mezelf niet als een klassieke dichter. In de bundel die ik al had uitgebracht, kwam mijn werk als cabaretier en dichter samen en stond vooral lichte poëzie. Ik noemde mijn gedichten toen ‘schrijfsels’. Maar ik voelde: ik wil graag verbindende teksten maken. En het ambt van stadsdichter is vet om woordkunst toegankelijk te maken en mensen bij elkaar te brengen. Voor mijn artistieke ontwikkeling is het heel waardevol geweest. Ik heb alleen al in het eerste jaar meer dan honderd optredens gehad, soms zelfs meerdere op een dag. Ik had al veel ervaring met schrijven ‘on the spot’ op een podium, maar nu weet ik het helemaal zeker: dat gaat me moeiteloos af en ik vind het het allertofste om te doen.”

Artikel gaat verder onder de afbeelding. 

 ,,In een tijd waarin verschillen steeds worden uitvergroot is het mijn streven om te benadrukken dat er juist meer overeenkomsten tussen mensen zijn.” (Foto: HEYTAGMIJ)

Hoe heb je de twee jaar als stadsdichter ervaren? 
,,Het was nog veel leuker dan ik had gedacht. Ik hou van nieuwe mensen ontmoeten, van verbindende bijeenkomsten en van on te spot schrijven met de input van mensen, zoals op wijkfestivals of het Multicolour Festival van Buddy to Buddy. Dat levert toffe gesprekken en een heel warm samengevoel op. Ik heb het elke keer weer gezien als een kans en ben daar oprecht dankbaar voor. In een tijd waarin verschillen steeds worden uitvergroot is het mijn streven om te benadrukken dat er juist meer overeenkomsten tussen mensen zijn. Ik vond het daarom des te belangrijker om de rol van stadsdichter met heel mijn hart te vervullen, en volgens mij is dat wel gelukt.”

Toen ik de eerste edit zag, met al die Amersfoorters die een regel uitspreken, ontroerde dat me

Wat zijn voor jou de hoogtepunten geweest?
,,Het gevaar van hoogtepunten noemen is dat je er een aantal vergeet. Maar ik denk meteen aan mijn gedicht de Ander, dat is uitgemond in een waanzinnig videoproject met Bobby Littlejohn. Toen ik de eerste edit zag, met al die Amersfoorters die een regel uitspreken, ontroerde dat me. Dat dit is voortgekomen uit een gedicht dat ook maar tot me is gekomen op mijn balkonnetje… Ongelooflijk. Ik wil ook de Gaza Monologen noemen, een heel mooi project in Flint. En de wijkfestivals. Het zonnetje aan, de blote voetjes in het gras, mensen ontmoeten en dan ineens denken: oh ja, over een uur moet ik op. Dat is gewoon genieten. Mensen worstelen in deze tijd best wel met de heftigheid van al het nieuws uit de wereld dat tot ons komt. Het stadsdichterschap gaf mij de kans er iets positiefs mee te doen, omdat ik elke keer die optredens had en verbinding en liefde kon brengen. Hoe mooi is het dat mensen je na afloop een knuffel geven omdat ze geraakt zijn. Ik ben overal zo warm ontvangen, dat heeft me verrast. Dat heeft me veel vertrouwen gegeven in mijn makerschap en in mezelf als mens. Daar ben ik heel dankbaar voor.”

Jouw eerste avondvullende theatervoorstelling Ruimtevaarder wordt met twee dichtbundels de climax van twee jaar stadsdichterschap. Wat kunnen we van die show verwachten?
,,Het is een muzikale cabaretvoorstelling over het leven, het nu, en alles daartussenin. Ik neem je mee op een intergalactische binnenreis. Ik onderzoek wat het betekent om mens te zijn in een wereld die steeds harder, drukker en sneller wordt. Met gitaar, gedichten en droge humor loods ik je door mijn poëtisch verzet tegen het doordenderend kapitalisme. Geen zweverigheid, maar stand-up spirituality: eerlijke reflecties over hoop, verbondenheid en het hier en nu.”  

Ik ben en blijf als dichter en theatermaker sterk verbonden met Amersfoort

Met welke dromen ga je 2026 in?
,,Ik projecteer mijn geluk op het hier en nu. Het enige wat ik weet is dat ik het jaar begin zonder de titel stadsdichter, maar mét een voorstelling en twee dichtbundels op zak. De voorstelling was binnen 24 uur uitverkocht, echt bizar. Daarom speel ik 3 februari nog een extra voorstelling in De Lieve Vrouw. Het is mijn doel om met Ruimtevaarder door het hele land te spelen. En ik ben van plan om met mijn dichtbundels langs de boekhandels in de stad te gaan om eruit voor te dragen en te signeren, zodat ik het boek echt de stad in breng. Want dat is zeker: ik ben en blijf als dichter en theatermaker sterk verbonden met Amersfoort.”  

Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. (Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht.)