Jeugdreclasseerder Tamme Bergsma probeert jongeren op het rechte pad te krijgen en ze toekomst te bieden

AMERSFOORT ,,Tamme is een klootzak, maar hij is wel eerlijk en heeft gelijk. Dat beeld probeer ik op te roepen bij de jongeren die ik begeleid.’’ In één zin vat Tamme Bergsma samen wat zijn werk als jeugdreclasseerder inhoudt. De Amersfoorter werkt graag mee aan de landelijke campagne van de jeugdreclassering en de jeugdbescherming ‘Wat zou jij doen?’

Tamme Bergma is natuurlijk helemaal geen klootzak, maar juist een bevlogen jeugdreclasseerder met het hart op de goede plaats. Dat wordt al snel duidelijk als hij vol enthousiasme over zijn werk vertelt. Het is ook niet zo gek dat juist de geboren Fries, die al sinds de jaren 90 in Amersfoort woont, één van de gezichten in de landelijke campagne van alle jeugdbeschermers en jeugdreclasseerders in Nederland is.

,,Ons werk is pittig, maar ook onbekend’’, legt Bergsma uit. ,,Als jeugdreclasseerder help je jongeren hun toekomst op te bouwen. Twee jaar geleden zijn we begonnen met meer bekendheid te geven aan het vak. Vaak is het zo dat de buitenwereld op basis van heel weinig informatie, mede vanwege privacy, een uitgesproken mening heeft.’’

PEDAGOGISCH ASPECT AAN STRAF 

,,Ik snap het sentiment en als mij iets zou overkomen, dan zou ik misschien ook wel heel primair reageren, maar daar is zo’n knul niet mee geholpen. Natuurlijk verdient iemand in zo’n geval een straf, maar we willen wel dat als hij twintig jaar is op een positieve manier in de maatschappij staat. Het is echt belangrijk dat mensen weten dat er altijd een pedagogisch aspect aan een jeugdstraf zit, met als doel om jongeren te laten groeien.’’ 

Bergsma volgde in Baarn een HBO opleiding voor jeugdleiders. ,,Dat was De Jelburg, een sociale academie voor educatieve arbeid waarbij veel meer gefocust werd op praktische vaardigheden zoals muziek, dans, handenarbeid en theater en wat minder theorie. Dat sprak me wel aan.’’

Na zijn opleiding ging Bergsma werken als groepsleider bij Groot Emaus, een instelling in Ermelo dat onder de vlag van ’s Heeren Loo valt en jongeren met een licht verstandelijke beperking en ernstige gedragsproblemen helpt. ,,Daar heb ik veertien jaar gewerkt. De eerste zeven jaar op een instroomgroep met jongens die overal vastgelopen waren. Mijn taak was om hen stabiliteit en een nieuwe toekomt te bieden.’’

,,Het was een mooie tijd, we kregen veel ruimte en vrijheid. Zo kochten we bijvoorbeeld een oude stadsbus die we met wat collega’s omgebouwd hebben zodat we er door heel Europa mee konden trekken. We zijn met die jongeren op diverse plekken geweest, zelfs tot in Spanje aan toe.’’

DE GROEI DIE JE HOOPT TE ZIEN 

,,Dan zetten we ergens de bus neer en gingen we met elkaar aan de slag. We waren soms zes weken lang onafgebroken met elkaar op pad. Dat schept een band en dan zie je ook de mooie dingen. Ik weet nog dat we op een bloedhete dag in Eindhoven bezig waren met onkruid wieden. Ik vond het eigenlijk te warm om nog door te gaan, maar één van die jongens zei ‘we gaan door, want we hebben afgesproken dit af te maken’, dat is de groei die je hoopt te zien.’’

De kracht van een goede jeugdreclasseerder is het herkennen van signalen. ,,Op die manier kun je preventief werken en voorkomen dat een situatie escaleert. Het is zo belangrijk dat je jongeren een positieve richting op kunt duwen. Het is niet alleen op het rechte pad houden van jongeren, maar ze ook een toekomstperspectief te bieden.’’  

Bergsma komt uit een echte onderwijzersfamilie en na jaren als jongerenwerker gewerkt te hebben wilde hij het toch eens proberen in het onderwijs. ,,Mijn vader was leerkracht en een aantal van mijn broers en zussen kwamen ook in het onderwijs terecht. Ik dacht dat lesgeven ook mijn roeping was en ging in Soest op VSO de Lasenberg werken. Maar al snel bleek dat ik voor dit werk niet in de wieg ben gelegd. Het was een vergissing, maar ik ben wel blij dat ik het geprobeerd heb. Je kunt beter spijt hebben van de dingen die je wel doet, dan van de dingen die je niet doet.’’

Als de rechter een straf uitspreekt, dan begint mijn werk

Zo kwam kwam hij bij Samen Veilig Midden-Nederland in Utrecht terecht. ,,In Ermelo werkte ik met jongeren die af en toe vreemd gedrag vertoonden en in bescherming genomen moesten worden. Enorme stuiterballen met gedrags- en leerproblemen, maar ze hadden geen strafblad. Bij de jeugdreclassering werk je wel met jongeren die wel met justitie in aanraking zijn gekomen.”

,,Wij zijn het oude bureau jeugdzorg. Als de rechter een straf uitspreekt, dan begint mijn werk. Het is mijn taak om jongeren te begeleiden en in de gaten te houden of ze zich aan de voorwaarden die de rechtbank gesteld hebben te houden. Als jongeren goede keuzes maken, dan sta ik altijd achter ze. Maar als ze niet meewerken, of verkeerde beslissingen nemen, dan trek ik ze aan hun oren.’’

,,Met mijn levenservaring ben ik, vind ik zelf, gespecialiseerd in jongeren met een ‘rafelrandje’. Jongeren die vaak al op jonge leeftijd te maken hebben met complexe problematiek zoals armoede, verwaarlozing, alcoholisme of drugsgebruik door ouders. Ik begrijp dat veel van hen zich in het begin gestraft voelen door mijn aanwezigheid. Niemand vindt het leuk om wekelijks met iemand te praten die moeilijke vragen houdt.’’

KUNST OM ZE TE RAKEN 

,,Het is de kunst om ze te raken en te achterhalen wat hen heeft gebracht tot waar ze nu zijn. Als ik eenmaal weet wat een jongere drijft, dan ga ik daar samen met hem of haar aan werken. Dat doe ik door huisbezoeken, gesprekken met de jongere, ouders, school, werkgever, wijkagent en andere betrokkenen. De rechtbank legt bijzondere voorwaarden op zoals schoolgang, behandeling en huisarrest. Wij moeten controleren dat de jongere zich daaraan houdt. De jongere moet zich houden aan alle aanwijzingen en opdrachten die wij geven, ook als we extra hulp inzetten van bijvoorbeeld jongerenwerk of jobcoach.’’

,,Als de jongere dat niet doet, kan het zijn dat hij of zij weer terug de cel ingaat. Door oprecht geïnteresseerd te zijn in het leven van jongeren die strafbare feiten plegen en door te snappen waar het gedrag vandaan komt, kun je het tij positief keren. Maar ik moet ook streng en duidelijk zijn wanneer een jongere tegenwerkt en zich niet aan de voorwaarden houdt. Integriteit en betrouwbaarheid zijn essentiële voorwaarden, net als snappen hoe de leefwereld van tieners en pubers eruitziet.’’

,,We zien heftige dingen, zoals geweldsdelicten, of jongeren die de verkeerde kant op blijven gaan. Soms moet je heel hard zijn in je benadering. Maar het doel moet altijd zijn dat je de jongere wil helpen en dat ze dat ook weten. Ik wil dat jongeren over mij zeggen: ‘Tamme is een klootzak, maar hij is wel eerlijk en hij heeft gelijk.’ Als je dat voor elkaar krijgt, dan heb je als jeugdreclasseerder wat bereikt.’’

,,Het grootste deel van ons werk is reactief’’, benadrukt Bergsma. ,,Maar we zijn ook preventief bezig. Zo heeft een collega lespakketten ontwikkeld voor scholen. Wijkteams van de gemeenten zetten onze expertise als jeugdreclasseerder preventief in om te voorkomen dat jongeren ernstige strafbare feiten gaan plegen. Want voorkomen dat jongeren in de problemen komen is nog altijd het beste.’’  

,,Hopelijk weten de mensen door dit verhaal iets meer wat de jeugdreclassering doet’’, zegt Bergsma tot besluit. ,,We zijn op zoek naar collega’s. Mocht dit verhaal mensen aanspreken, dan hoop ik dat ze kijken of dit werk iets voor ze is.’’