Amersfoortse stieren en veldheer Van Rossem

AMERSFOORT Het verleden heeft veel sporen nagelaten in onze taal. Taal wemelt van zegswijzen waarvan we de oorspronkelijke betekenis veelal niet weten. In de rubriek Taalsafari Amersfoort kijken we naar de achtergrond van typische Amersfoortse en Hooglandse uitdrukkingen.

Keientrekkers is de bekendste bijnaam van inwoners uit Amersfoort. Minder bekend is de bijnaam ‘stieren’. Er zijn een aantal verklaringen voor deze bijnaam. In de eerste plaats was er in de Middeleeuwen net buiten de muren van de stad een weiland vol stieren. Deze stieren waren afkomstig uit Denemarken en werden te voet helemaal naar Amersfoort gedreven. De Amersfoorters verdienden geld met deze beesten. Zij mestten de magere stieren vet en verkochten ze daarna weer. 

VELDHEER MAARTEN VAN ROSSEM 

Een tweede verklaring wordt gezocht in de verovering van Amersfoort in 1543 door de Gelderse veldheer Maarten van Rossem (1478 – 1555). Amersfoorters zagen zichzelf graag als wilde stieren, die zich door niemand lieten temmen. Maar toen Maarten van Rossem kwam, maakte hij van elke stier een lam, werd er destijds spottend gedicht. 

Amersfoort lag dichtbij de Stichts-Gelderse grens en was een belangrijk strategisch punt. In juli 1543 waren de Amersfoortse krijgslieden afgereisd naar Nijkerk, zodat de stad voor het grijpen lag. De Gelderse veldheer Maarten van Rossem omsingelde de stad. De burgerij trachtte zich nog wel te verdedigen, maar kon niet op tegen de het enorme leger van Van Rossem. Een snelle overgave volgde. Van Rossem legde zware schattingen op en zijn manschappen vergrepen zich aan de Amersfoortse vrouwen. Enkele maanden later onderwierp Van Rossem zich aan Karel V en verliet de stad. Wel nam hij enkele gijzelaars en de kas van de Sint-Joriskerk mee.  

STALEN STIER

Op de rotonde aan het einde van de Kamp/Flierbeeksingel staat sinds 2011 het stalen beeld van een stier, gemaakt door de Amersfoortse kunstenaar Thijs Trompert. Volgens sommigen verwijst Trompert met dit beeld naar de middeleeuwse geschiedenis die Amersfoort met stieren heeft. Zelf ontkent hij dat. 

HOUTEN STIER TEN ONDER AAN BRAND

Hij maakte eerst een stier van allemaal kleine houtjes ter gelegenheid van de manifestatie Urban Wijland in 2006. Hij wilde met deze stier de verstedelijking aan de kaak stellen. Dat deed hij met het beeld van een verdwaald dier, dat in de stad toch nog een stukje gras heeft gevonden. De houten stier viel in 2009 ten prooi aan brand, veroorzaakt door vandalen met vuurwerk. Na actievoeren van vele bewoners, bedrijven en verenigingen is de stier in samenwerking met de kunstenaar en de gemeente in 2011 vervangen door een stalen variant. Dit kunstwerk is door een grote groep mensen door de stad getrokken en door de kunstenaar vast gelast op zijn plek. Dit ritueel was een knipoog naar het trekken van de Amersfoortse Kei in 1661.