Amersfoortse uitdrukkingen opgediept
15 mei 2024 om 15:17 HistorieAMERSFOORT Het verleden heeft veel sporen nagelaten in onze taal. Taal wemelt van zegswijzen waarvan we de oorspronkelijke betekenis veelal niet weten. In de rubriek Taalsafari Amersfoort kijken we naar de achtergrond van typische Amersfoortse en Hooglandse uitdrukkingen. Een Amersfoorts spreekwoord luidt: ‘Kom je te veul bie de plank dan roak je te aon de plank’. (Als je te veel bij café de Plank komt dan ga je failliet.)
door Girbe Buist
Café de Plank is een bekend bruin café in buurtschap de Coelhorst (Hoogland), officieel bekend onder de naam ‘t Hoekje. Volgens de huidige uitbater Cor Smink stamt het bruine café uit de negentiende eeuw toen voorkamers werden ingericht als bar om zo extra geld op de plank te brengen. Tot in 1881 de Wet tot regulering van de handel in sterke drank en van beteugeling van openbare dronkenschap werd aangenomen, was iedereen bevoegd om alcohol te tappen.
HOUTJE
Voordat de vader van Cor, Bart Smink (1907-1987), het café in 1935 kocht was de familie Hamers-Veld uitbater van dit etablissement. Bier en jenever laadden ze op een kar en hiermee gingen ze de boer op. Naast horeca hadden ze op de deel een klompenmakerij. Bart Smink verbouwde het pand, maar liet het café intact. Hij ging niet meer met alcohol de boer op, boeren moesten het maar komen halen in het café. Vroeger werd dit adres ook gebruikt om paarden in de zomer te laten rusten en hun dorst te lessen. De berijders van de paarden volgden dat voorbeeld maar al te graag.
Zoon Johan Smink volgde zijn vader op als kastelein. Zijn aanspreektitel was ‘Houtje’. Om aan te geven dat het glaasje leeg was en direct bijgevuld moest worden riepen de cafébezoekers: ‘Hé Houtje, om’evalle!’ (omgevallen). De benaming Houtje ging later over op zijn broer Bertus ‘Plank’ van wie later de jongere broer Cor het stokje van cafébaas weer heeft overgenomen.
