Nieuwsplein33: Wordt in Amersfoort nog leefbaar gebouwd?

AMERSFOORT Net nadat ik het ontwerp Omgevingsprogramma Langs Eem en Spoor heb geanalyseerd, komt een brede coalitie van maatschappelijke organisaties met het manifest Groene ruimte, koele steden. Daarin roepen zij de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening op om landelijke (minimum)normen vast te leggen voor groen en boomkroonbedekking. En voldoende financiële steun voor gemeenten en een actieplan voor de meest versteende buurten.

door Stan Iking/Nieuwsplein33

Dit manifest sluit naadloos aan bij een van de onderwerpen in het omgevingsprogramma. Alle reden om dit manifest te bekijken in relatie tot het eerder besproken ontwerpprogramma. Het manifest opent met de volgende constatering. ,,Groen is geen luxe. 

Groen is belangrijk voor een fijne en klimaatbestendige buurt en de mentale en fysieke gezondheid van bewoners en bezoekers. Nederland warmt op, er is meer hittestress en het aantal zonuren neemt toe. Een groene openbare ruimte is essentieel om de gevolgen van de opwarming voor mensen en buurten tegen te gaan.”

TWEE ONDERZOEKEN

Ter onderbouwing van deze constatering maakt het manifest, dat is geschreven door Natuur & Milieu, gebruik van vele bronnen van gerenommeerde organisaties. Twee onderzoeken springen er voor Amersfoort uit, omdat zij inzoomen op de lokale situatie (op buurtniveau).

De eerste is het rapport van Natuur & Milieu en Sweco uit 2024 (Tekort aan groen in Nederlandse steden). In dit rapport wordt de verstening in 2024 van de openbare ruimte van de dertig grootste gemeenten beschreven. De trend in verstening over de afgelopen vijf jaar (de periode 2019 tot 2024) is onderzocht. Een van de steden is Amersfoort. 

Alle buurten met meer dan 500 woonadressen zijn onderzocht. De mate van verstening van een buurt is getoetst aan twee normen. De beschikbaarheid van minstens 75 m² openbaar groen per woning in de buurt en de aanwezigheid van ten minste 1 hectare aaneengesloten openbaar groen gebied in de buurt.

TWEEDERDE BUURTEN VOLDOET NIET

Van de 74 onderzochte buurten in Amersfoort voldoen er 44 (59,5%) niet aan de 75m2 norm. Ten opzichte van 2019 is er 1 buurt minder die aan die 75 m2 voldoet. Elf buurten (14,9%) voldoen niet aan de 1 hectare norm. Hier bleef het aantal buurten gelijk. Het gemiddelde ‘m2 publiek groen’ per woonadres daalde in dezelfde periode van 106m2 naar 84m2, een daling van 21%.

Het tweede onderzoek (Waar groen het hardst nodig is) borduurt voort op het eerste onderzoek en onderzoekt de buurten die het meest versteend zijn (minder dan 15m2 groen per woning). Volgens de onderzoekers hebben in deze buurten bewoners meer last van wateroverlast, en is er meer stress en ernstige eenzaamheid. Ook komt hittestress meer voor en van obesitas, en meer bewoners leven in omstandigheden die wijzen op een kwetsbare positie. En het is juist deze situatie die de ondertekenaars van het manifest tegen willen gaan.

In Amersfoort zijn er zes buurten die behoren tot de meest versteende buurten van Amersfoort. Drie daarvan behoren tot het Soesterkwartier (Bloemenbuurt-West, Gerrit van Stellingwerfstraat e.o., en Puntenburg) , twee tot het Vermeerkwartier (Bekenstein/De Luiaard, en Vermeerkwartier-West), en tenslotte het Leusderkwartier (De Driehoek).

Uit de cijfers van dit rapport blijkt dat inwoners in deze Amersfoortse buurten significant meer last hebben van de gevolgen van minder groen dan de inwoners van minder versteende buurten.

VERSTEENDE BUURTEN

Uit deze twee onderzoeken valt de conclusie te trekken dat ook de gemeente Amersfoort te maken heeft met versteende tot zeer versteende buurten. Voor bestaande buurten is het complex om meer groen te realiseren, maar voor nieuwbouw zou dit eenvoudig moeten zijn. Maar ook hier stapelen de problemen zich op. 

In het project Langs Eem en Spoor wordt gerekend met gemiddeld 14m2 per woning. Amersfoort bouwt dus buurten die volgens de onderzoekers gerekend moeten worden tot de meest versteende buurten in Nederland, met alle risico’s van dien.

Het is duidelijk dat de gemeente Amersfoort bekend is met de resultaten van de onderzoeken. De criteria van 75m2 staan ook in het -door de raad goedgekeurde- Omgevingsprogramma Groen-Blauw 2040. Alleen houdt de gemeente zich hier niet aan.

De vraag is dan waarom niet? Wat hier gebeurt, is dat meerdere belangen met elkaar botsen.

GROTE BOUWOPGAVE

De gemeente Amersfoort heeft ook een grote bouwopgave. Om al haar (jonge) inwoners huisvesting te bieden zijn veel meer woningen nodig. Voor bouwen heb je grond nodig en dan zijn er twee opties: binnen de stad (inbreiding) of buiten de stad (uitbreiding).

Politiek gezien was er geen grote meerderheid voor uitbreiding. Weinig partijen wilden bouwen in bijvoorbeeld Hoogland-West. Zelfs Bovenduist (nu wel aangewezen als bouwlocatie) was toen nog een taboe voor GroenLinks.

Verder is de invloed van de projectontwikkelaars belangrijk. Amersfoort heeft weinig grond in eigen bezit en moet dus voor haar bouwopgave contracten sluiten met projectontwikkelaars. Deze ontwikkelaars kwamen met plannen die niet uitgingen van ca. 3.000 woningen (zoals door de gemeenteambtenaren was ingeschat), maar met bijna het dubbele. Dit had twee grote gevolgen. 

Ten eerste: er moet dan veel meer de hoogte in gebouwd worden, en de grootte van de woningen valt kleiner uit. En ten tweede: het aantal verkeersbewegingen moet gemaximaliseerd worden om De Nieuwe Poort als verkeersrotonde te laten functioneren (geen verkeersopstoppingen). Om dit laatste te laten lukken is de parkeerregulering nodig.

GEEN DOELSTELLINGEN

Wat opvalt in het omgevingsprogramma, is dat hittestress en wateroverlast wel genoemd worden. Voor de laatste is zelfs een kwalitatieve norm beschreven. En aan de maatschappelijke gevolgen van te weinig groen is zelfs een zinsnede gewijd. Maar voor dit laatste zijn geen concrete doelstellingen geformuleerd, laat staan geldbedragen genoemd. 

Het is duidelijk dat de gemeente het gebrek aan groen onderkent, maar er geen concrete acties aan verbindt en de gevolgen ervan voor zich uitschuift. Zijn dit problemen voor een volgende generatie?

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33.