Verkiezingen toegankelijker dan ooit voor mensen met een beperking: ‘Ik kan eindelijk weer zelf mijn stem uitbrengen’

AMERSFOORT De gemeenteraadsverkiezingen in Amersfoort vorige week waren toegankelijker dan ooit voor mensen met een beperking. Zij konden bij maar liefst vijf Xtra Toegankelijke Stembureaus terecht om hun stem uit te brengen, met diverse extra voorzieningen die de drempel verlaagden. Dat trok zelfs de aandacht van minister Conny Helder (Langdurige Zorg en Sport), die een werkbezoek bracht en geïnspireerd raakte.

Sinds 2009 had Esther Döll vanwege haar visuele beperking niet meer gestemd. Tot vorig jaar bij de Tweede Kamerverkiezingen. Want toen had Amersfoort de primeur met het eerste Xtra Toegankelijk Stembureau, met extra voorzieningen voor mensen met een visuele, auditieve of motorische beperking. Dat de gemeente die geslaagde pilot voor de verkiezingen van afgelopen week uitbreidde naar vijf Xtra toegankelijke stembureaus, kan dan ook op haar enthousiasme rekenen. ,,Dat is heel mooi”, zegt Döll. ,,Ik kan eindelijk weer zelf mijn stem uitbrengen. Ik heb de oogaandoening aniridie, waarbij de iris geheel of gedeeltelijk ontbreekt. Aan één oog ben ik blind, met het andere zie ik een paar procent. Ik wil niet iemand een volmacht geven, want ik vind het belangrijk dat anderen niet weten wat ik stem. Dus ben ik afhankelijk van hulpmiddelen. Dankzij een stemmal, die ze bij het Xtra Toegankelijk Stembureau hebben, kan ik met mijn vingers voelen welk rondje ik moet inkleuren om mijn stem uit te brengen. Zo kan ik toch zelf stemmen.” 

Het zijn dit soort ervaringsverhalen die minister Helder deugd doen. ,,Mensen met een beperking moeten een zo goed en zelfstandig mogelijk leven kunnen leiden. Het uitbrengen van een stem hoort daarbij. Ik denk dat we vandaag een heel mooi voorbeeld zien dat andere stembureau’s kan helpen.” Helder doelt onder meer op het Xtra Toegankelijk Stembureau in Hart van Vathorst, waar ze op deze maandagmiddag een rondleiding krijgt. ,,Dit stembureau loopt voor. De meeste stemlocaties in Nederland zijn wel rolstoeltoegankelijk, maar zijn nog niet toegankelijk voor mensen met een andere specifieke beperking, zoals visueel of auditief. Voor die doelgroepen is hier goed nagedacht hoe ze zonder hulp kunnen stemmen, tot en met de verlaagde stembus. Neem de stemmal in combinatie met de soundbox, dat werkt gewoon. De vraag is of ieder stembureau er hetzelfde uit moet zien, maar het gaat erom dat er in iedere stad voldoende mogelijkheid is om toegankelijk te stemmen.”

INCLUSIEVE STAD In Amersfoort is dat het geval. De gemeente streeft ernaar een inclusieve stad te zijn - óók tijdens de verkiezingen. Dat betekent dat alle inwoners, met of zonder beperking of chronische ziekte, zoveel mogelijk zelfstandig hun stem moeten kunnen uitbrengen. Naast de extra voorzieningen als de stemmal, de soundbox, bredere stemhokjes, verlaagde stembus en extra verlichting, worden de Xtra toegankelijke locaties bemand door stembureauleden met en zonder beperking. Döll heeft die rol vorig jaar met voldoening vervuld. ,,Als stembureaulid met een beperking weet je met de doelgroep om te gaan en kun je tips geven. Het maakt de drempel om te gaan stemmen nog wat lager.”

REGULIERE STEMBUREAUS Twee van de vijf Amersfoortse Xtra-stembureaus richten zich specifiek op mensen met een visuele beperking, twee andere op mensen met een auditieve beperking en één op mensen met een verstandelijke beperking. Op twee van de bureaus zijn gebarentolken aanwezig. Op verzoek van de doelgroep zijn de Xtra Toegankelijke Stembureaus niet meer ondergebracht op een aparte locatie, maar bij vijf reguliere stembureaus. Nieuw dit jaar was de pilot met een prikkelarm stembureau in Stadscafé De Observant. ,,Daar hebben we alle prikkels die je je kunt bedenken geprobeerd weg te nemen”, vertelt Bert Kuijer, projectleider Verkiezingen van de gemeente Amersfoort. ,,Ook was er extra begeleiding van een ervaringsdeskundige aanwezig voor extra hulp of uitleg.”

PROEFSTEMMEN Ook voor het eerst vond een week voor de verkiezingen proefstemmen plaats in het Hart van Vathorst. Julian Petersen (24), een bewoner van het Hart van Vathorst die een verstandelijke beperking heeft, deed daaraan mee. ,,Ik heb wel vaker gestemd en heb het niet nodig om te oefenen, maar het was wel fijn om een keer mee te maken. Wat ik vooral fijn vond om te horen: stel dat het een keer verkeerd gaat, dan weet je dat er een kans is om het nog een keer te doen.” Naast hem knikt Angelique Houwer instemmend. Zij is begeleidster bij Sprank, een organisatie die zorg verleent aan mensen met een verstandelijke beperking. ,,Ik merkte dat onze bewoners het vorig jaar best ingewikkeld vonden om te stemmen. Een stembureau is vrij zakelijk, met mensen die je niet kent. Wij zijn als een huisgezin voor onze bewoners, bieden veel nabijheid, maar stonden aan de zijlijn bij dit spannende moment. Dat voelde niet goed, dat moest anders. Toen kwam de gemeente Amersfoort met het idee: zullen we proefdraaien? Daar was ik meteen voor te porren, hartstikke goed. Bewoners kunnen ervaren hoe het stemmen verloopt zonder dat er druk op ligt.” De uitkomst van het proefstemmen? ,,Het was heel zinvol”, vindt Houwer. ,,Het feit dat alles uitgelegd werd, wat is nu een stemformulier en hoe gaat het stemmen dan, werd door meerdere bewoners als fijn en helpend ervaren. Wat mij betreft keert dit elk jaar terug, want stemmen doe je niet zo vaak, dat doe je elke keer opnieuw. Als je dat van tevoren weer eens proef hebt gedaan, is de drempel lager en weet je weer: oh ja, dat was het.”

ERVARINGSDESKUNDIGHEID Ook Döll is positief over de uitbreidingen en verbeteringen die dit jaar zijn doorgevoerd. Als ervaringsdeskundige heeft ze daarover meegedacht. ,,Er is naar mijn feedback geluisterd”, concludeert ze tevreden. Minister Helder noemt ervaringsdeskundigheid in de zorg ‘onbetaalbaar’. ,,Zeker in dit geval. Je moet ervaren hoe het is om een beperking te hebben. De meeste mensen die dat niet hebben kunnen zich niet voorstellen waar je dan baat bij hebt en hoe je het praktisch maakt. Vandaag heb ik ervaren hoe belangrijk dat is. Zoals ik ook heb ervaren dat mensen met een beperking gewoon hun burgerrechten moeten kunnen uitoefenen. Dat het op deze manier kan is een mooi voorbeeld, dat zal ik zeker meenemen.”

door Thijs Tomassen

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeente Amersfoort.