Gratis WOII wandeling vertelt over onderduikers en verzet in Bollenburg

AMERSFOORT Bollenburg, het monumentale pand aan de Muurhuizen 19, was in de Tweede Wereldoorlog een opvang- en doorgangshuis van onderduikers. Ook werd er ‘illegaal’ drukwerk vervaardigd dat door koeriers werd verspreid. De Duitse bezetter heeft de onderduikers nooit kunnen vinden.   

door Hans van Harten

Dit verhaal is beschreven in het boek ‘Bollenburg’ van Jojanneke Clarijs (2017) dat voor dit artikel is gebruikt. Dit huis waar ooit raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt woonde, dateert van rond 1400. In 1909 vestigde ene Willem van Wijngen er een drukkerij. Hij woonde er met zijn vrouw Antonina en twee kinderen Adriana Jacoba en Willem, maar kwam al in 1910 te overlijden. Zijn vrouw verhuisde met haar kinderen, maar zette het bedrijf voort.

POSTDUIVEN

Zoon Willem, die met vrouw en kinderen in Hamersveld woonde, hield op de zolder van Bollenburg postduiven. De Duitse bezetter verbood dit, ze konden immers ongemerkt ‘illegale’ boodschappen verspreiden. Willem werd daarvoor veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf, en voor het verspreiden van ‘illegaal’ drukwerk. Dat vormde, zeker na het invorderen van de radio’s, een belangrijke bron van informatie. Het ging onder andere om het Oranje Bulletin en Vrij Nederland. Ook werden er papieren vervalst. Willem dook onder op verschillende plaatsen, vanaf oktober 1943 in de Bollenburg zelf.

VLUCHTRUIMTE

Het pand werd een verzetsbolwerk, onder de naam ‘Vulkaan’. Naast Willem waren er vanaf mei 1944 zeven joodse mensen ondergedoken, drie echtparen en een zoon. En dat pal tegenover de synagoge. Zij hielpen ook mee met het drukwerk. Bij onraad konden ze zich verstoppen in een loze ruimte van 1,5 meter hoog, boven een verlaagd plafond in de hal. Bij de trap hing een schilderij voor het luik, en achter het luik kon men een boekenkast zetten, zodat de ruimte niet zichtbaar was (zie foto). Drie keer moesten de onderduikers zich verstoppen, omdat de Duitsers binnenvielen. Ze werden niet gevonden en hebben allen de oorlog overleefd. In de onderduikruimte bevinden zich nog diverse spullen van de onderduikers, zoals een tapijt, een hooikist voor het warm houden van voedsel en een bridgespel.

MINTJE LAMMERS

Koeriers brachten de verzetskranten rond. Eén ervan was Mintje Lammens, die als jong meisje drukwerk bezorgde op verschillende adressen. Vandaar werd het verder verspreid. Zo kon bij gevangenneming niet het hele netwerk worden opgerold. ,,Mintje verborg de krantjes onder het korset van haar moeder”, vertelt dochter Ineke Gorter, gids bij Gilde Amersfoort. ‘Tussen dat korset en haar vermagerde lijf was genoeg plek voor het drukwerk. Bij aanhouding en fouillering zou het geritsel van de krantjes niet te horen zijn.’ Zij werd één keer aangehouden door Duitse soldaten, maar het korset heeft haar gered. Ook zij heeft de oorlog overleefd.

Dit is één van de verhalen die de gidsen vertellen tijdens de gratis rondleidingen van Gilde Amersfoort tussen 1 en 5 mei over Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog.