Strijd tussen projectontwikkelaar Vahstal en gemeente Amersfoort gaat nog jaren door (deel 1)

AMERSFOORT De gemeente Amersfoort en Vahstal zijn al tientallen jaren bezig met een gevecht voor de rechter over geld en woningbouw. Er helpt geen moedertje lief aan, de kwestie Vahstal zal Amersfoort nog jaren achtervolgen. Het gemeentebestuur dacht de boeken te sluiten door direct de in 2023 toegekende schadevergoeding over te maken, maar zo simpel is het niet. Arbitrage door ‘wijze mannen’ helpt een geschil alleen de wereld uit als beide partijen kunnen leven met de uitkomst. In dit eerste deel een terugblik, morgen alles over de rechtszaak van afgelopen week.

door Miro Lucassen

De eerste openbare zitting van de nieuwste procedure, maandag 6 oktober, maakte duidelijk dat een compromis verder weg ligt dan ooit. Vahstal wil best praten, maar de claim van 48 miljoen euro blijft op tafel. De gemeente houdt vast aan de toegekende 5,3 miljoen. Welke uitspraak de rechter ook doet, minstens een van de partijen zal hoger beroep aantekenen. Amersfoort heeft tot en met 2029 al jaarlijks 300.000 euro gereserveerd voor de juridische kosten.

WAAR IS DIT MISGEGAAN? 

Zeggenschap over bouwgrond ligt aan de basis van het conflict. Net als andere projectontwikkelaars koopt Vahstal grond waar hij kansen ziet voor toekomstige nieuwbouw. Die grond is een speelkaart bij de ruimtelijke plannen die de overheid ontwikkelt. Komt er een park, een winkelgebied of woningbouw op het terrein van de ontwikkelaar? Kan de nieuwbouw in samenspraak worden uitgevoerd, gaat de ondernemer zijn eigen gang binnen de gestelde regels, of zet de gemeente het zware instrument onteigening in?

Al sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw wil het Amersfoort niet lukken om in samenspraak met Vahstal te werken. Meer over de achtergronden daarvan in het boek Vahstal versus Amersfoort. In het kort: de ondernemer ligt niet goed in het lokale netwerk van bedrijven, ambtenaren en wethouders. Zijn eigenzinnige aanpak en onorthodoxe ideeën sluiten nooit aan bij wat de dominante stroming is. Vahstal zet bij meningsverschillen de hakken in het zand, voert het gevecht in de media en aarzelt niet om tal van procedures aan te spannen.

SEINEN OP ORANJE 

Gevolg: zodra de naam Vahstal opduikt, neemt de spanning in het stadhuis toe. In Vahstals kantoor aan de Amsterdamseweg springen de seinen op oranje zodra de gemeente zich meldt. En ook al sluiten de partijen na politieke inmenging schriftelijke overeenkomsten in 1998 en in 2005, bij de uitvoering lopen de verhoudingen opnieuw averij op.

Daar was vooraf over nagedacht. Mocht het mislopen, vonden zowel Hans Vahstal als de toenmalige wethouders Roel Boer (1998) en Jan de Wilde (2005), dan moest een gang naar de rechter worden vermeden. Dit ter beperking van de juridische kosten en ter bespoediging van het oplossen van het geschil. Met afstand de meest hilarische tekst in dat document is de bepaling dat de arbiters binnen zes weken uitspraak moeten doen. In het echte leven had het arbitrale trio vijf jaar nodig om uit te spreken dat de gemeente moedwillig Vahstal had tegengewerkt, en dat de ondernemer daardoor de bouw van 244 woningen door de neus was geboord.

Bij normale verhoudingen zouden de ondernemer en de overheid vervolgens onderhandelen tot er een akkoord lag over de vergoeding van de schade. Maar een jaar na de uitspraak klapte dat overleg. Er moest een nieuw drietal worden aangesteld om de hoogte van de schadevergoeding vast te stellen. Tegelijkertijd probeerde de gemeente om de uitspraak van de eerste set arbiters van tafel te vegen. Die procedure kostte Amersfoort 263.112 euro, een investering die bij de rechtbank niets waard bleek. Dat het stadsbestuur schuld heeft aan de verstoorde verhoudingen staat sinds die uitspraak van december 2022 onherroepelijk vast.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. (Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht.)