Perfecte timing voor gespreksavond ‘omgaan met noodsituaties’: worden we niet stiekem een oorlog ‘ingerommeld’?

AMERSFOORT/LEUSDEN De gespreksavond over ‘omgaan met noodsituaties’ had niet beter getimed kunnen worden: vorige week startte de Rijksoverheid de campagne ‘Denk Vooruit’. Met de huis-aan-huis verspreiding van een brochure over zelfredzaamheid gedurende 72 uur in tijden van crisis en een campagne in de media.

De bijeenkomst gisteren in het Eemhuis was niet zo gepland door de organisatoren: het instituut voor internationale betrekkingen Clingendael, bibliotheek Eemland en lokale nieuwsplatform Nieuwsplein33. Prettige bijkomstigheid was het zeker; het gaf de bijeenkomst een zekere urgentie.

Of dat ook bijdroeg aan de belangstelling, valt moeilijk vast te stellen. Toch was de organisatie met de opkomst van ruim zestig bezoekers, meer dan tevreden. Wel zei woordvoerder René Cuperus van Clingendael zei dat hij stiekem had gehoopt op belangstelling uit het hele land. Het overgrote deel van de bezoekers kwam echter uit Amersfoort. En de regio hield wel op bij Wijk bij Duurstede.

Toch kon iedereen woensdag terugkijken op een geslaagde avond. Het evenement is een initiatief van het chique Clingendael (waar onder meer ambassadeurs worden klaargestoomd voor hun werkzaamheden in verre buitenlanden), dat de spreekwoordelijke ivoren toren wil verlaten ‘om de kloof tussen instituut en samenleving te dichten’. Zo verwoordde Cuperus, Amersfoorter én hoofdredacteur van de Clingendael Spectator, het huisorgaan van het instituut, het zelf.

Onder het motto ‘Clingendael Café: de Wereld in de Bieb’ wil het instituut met andere partijen de samenleving in brede zin op de hoogte brengen van het zegenrijke werk dat sinds de oprichting in 1983 dagelijks in hun Wassenaarse villa wordt verricht. Werkzaamheden op het gebied van internationale vraagstukken, onder meer rond oorlog en vrede. In Hengelo en Breda werden al eerste edities van het Clingendael Café gehouden.

Iemand die zich drie dagen zelf kan redden hoeft in die periode ook geen beroep te doen op hulpdiensten

SCHOK INCASSEREN EN VERWERKEN

Centraal stond de vraag hoe Nederland weerbaarder gemaakt kan worden. ,,Weerbaarheid zou je kunnen definiëren als het vermogen om een schok te incasseren en te verwerken, maar ook het vermogen om tijdig van zo’n schok te herstellen.” Dat zei Christopher Houtkamp, senior research fellow en hoofd Resilience-programma bij Clingendael en één van de gastsprekers. Hij toonde zich een voorstander van de campagne om Nederland voor te bereiden op een ramp: ,,Het is überhaupt goed om weerbaar te zijn, ongeacht het gevaar.”

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

De organisatie met de opkomst van ruim zestig bezoekers, meer dan tevreden. - Julian Fillekers/Nieuwsplein33

Juist dezer dagen gaf de Rijksoverheid een interessante voorzet op het gesprek van woensdag met de campagne ‘Denk Vooruit’. Kern daarvan is dat Nederlanders zijn voorbereid op een situatie waarin de stroomvoorziening -om wat voor reden dan ook- ernstig verstoord raakt en mensen zich minimaal 72 uur zelf moeten kunnen redden. Het organiseren van een noodpakket is één van de maatregelen die in de campagne worden gepromoot. ,,Maar neem niet zo’n dure van een modieuze prep-shop”, waarschuwde één van de panelleden.”

Iemand die zich drie dagen zelf kan redden hoeft in die periode ook geen beroep te doen op hulpdiensten, die vaak zelf ook gehandicapt zijn door de stroomuitval”, lichtte Suzanne Robijn, senior adviseur veiligheid van de gemeente Amersfoort de campagne toe.

INVAL RUSLAND IN NAVO-GEBIED?

Uiteraard werd ook stilgestaan bij omstandigheden die kunnen leiden tot zo’n noodsituatie. Confronterend was de uitslag van een peiling onder aanwezigen over de stelling ‘Binnen vijf jaar valt Rusland NAVO-grondgebied aan’, die presentator Gideon Hofland (plaatsvervangend hoofdredacteur van Nieuwsplein33) aan de zaal voorlegde. Ruwweg 75% van de aanwezigen gaf aan een dergelijk scenario reëel te vinden. Houtkamp wees erop dat Nederland in het geval van een gewapend conflict ook nog eens een belangrijk vijandelijk doelwit kan zijn, omdat we de Amerikanen als gastland faciliteren bij transport en opslag van militair materieel.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Publiek bij het Clingendael Café in het Eemhuis. - Julian Fillekers/Nieuwsplein33

Het was voor één van de aanwezigen aanleiding om de vraag te stellen of Nederland niet stiekem een oorlog wordt ‘ingerommeld’. Worden de geesten rijp gemaakt voor zo’n doemscenario? Houtkamp: ,,We kunnen de toekomst niet voorspellen, wél voorstellen”, probeerde hij een wat krampachtig geformuleerde oneliner. Verder waarschuwde hij voor het ontwikkelen van vijanddenken. ,,Blijf vooral met elkaar in gesprek.”  

Zweden wil standaard van haar inwoners weten welke vaardigheden ze hebben voor in een crisisorganisatie

Annelies van Vark, onderzoeker ‘maatschappelijke weerbaarheid’ bij Clingendael en senior adviseur bij het ministerie van Defensie, wees erop dat landen als Zweden en Finland de oorlogsdreiging van Rusland zeer serieus nemen. Zweden wil bijvoorbeeld standaard van al haar inwoners weten welke kwaliteiten of vaardigheden ze hebben, die gebruikt kunnen worden in een crisisorganisatie.

‘NEDERLAND BLIJFT ACHTER’

Finland beschikt over een relatief klein leger (13.000 parate troepen), maar kan in korte tijd tot zo’n 900.000 reservisten in staat van paraatheid brengen. ,,Nederland blijft op dat punt achter”, waarschuwde ze.

Ze wees ook op het belang van noodsteunpunten op wijkniveau, een fenomeen waar met name in Oekraïne goede ervaringen mee zijn opgedaan. Het gaat om centra -met een verzorgingsgebied van zo’n 5.000 mensen- waar mensen in crisistijd naartoe kunnen om zich te warmen, een hap eten en een slok drinken te nuttigen.

Houtkamp liet weten dat niet alleen zelfredzaamheid van belang is maar ook ‘samenredzaamheid’. ,,Hoe graag we dat ook willen, niet iedereen kan zelfredzaam zijn. Denk aan ouderen, mensen met een beperking.” Een deel van de aanwezigen bleek in eigen buurt al actief bezig om zich in gezamenlijkheid op calamiteiten voor te bereiden.

Maar een oorlog is niet het enige scenario dat tot een langdurige crisis in de energievoorziening kan leiden. Het kan ook een bizarre regenbui zijn, zoals die nog niet zo lang geleden het Zuid-Limburgse Valkenburg blank zette. In Amersfoort kan dat tot een rampzalige overstroming leiden. Bijvoorbeeld als het Valleikanaal de hoeveelheden hemelwater niet kan verwerken. Zo’n scenario is in tijden van voortschrijdende klimaatverandering allerminst ondenkbaar.

(Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht).