Meer betaalbare woningen en meer doorstroming: Amersfoort komt met plannen tegen woningcrisis

AMERSFOORT Meer betaalbare woningen voor mensen met een beperkt inkomen, meer woningen die aansluiten bij de woon(zorg)wensen van doelgroepen en het stimuleren van doorstroming van ouderen naar passende huisvesting, waardoor meer bestaande ruime gezinswoningen beschikbaar komen. Het is een handvol ambities die de gemeente Amersfoort heeft als het gaat over woningbouw en huisvesting.

door Daan Bleuel

Dat plannen staan in het ontwerp ‘Omgevingsprogramma Volkshuisvesting’. Het aangescherpte Volkshuisvestingsprogramma komt in de plaats van het Deltaplan Wonen uit 2019 dat de afgelopen jaren de leidraad vormde bij het maken van nieuwbouwprogramma’s voor de stad. Die aanpassing is deels nodig om aan nieuwe wetgeving van Het Rijk te voldoen. Zo moeten nieuwe projecten voor tweederde uit ‘betaalbare woningen bestaan.’ Dat is meer dan de 55 procent die in het Deltaplan Wonen nog als uitgangspunt wordt gehanteerd.

Binnen het segment ‘betaalbaar wonen’ (zo’n 66 procent dus) is het streven dat ruim de helft (35 procent van het totaal) wordt gerealiseerd in de categorie ‘sociale huur’. Dat zijn woningen met een huurprijs tot 900 euro per maand. Dat is overigens hetzelfde maximale bedrag als in het oude ‘Deltaplan’ werd gehanteerd.

In het segment ‘betaalbaar’ vallen ook woningen met een huur tot 1.185 euro per maand. Amersfoort spreekt van ‘betaalbare koopwoningen’ als daar een bedrag tot 405.000 euro voor moet worden betaald. Die grens is in het nieuwe plan -onder invloed van marktomstandigheden- behoorlijk opgerekt; in het oude plan lag het maximum-prijspeil op 328.000 euro. Dat is nu de ondergrens. 

WONINGNOOD HOOG 

Omdat de bevolking van de stad blijft groeien is de woningnood hoog. Onder druk van schaarste zijn woningen voor een steeds grotere groep mensen onbetaalbaar, meent het stadsbestuur.

,,Het hebben van een eigen woonplek, een veilig en stabiel thuis, is van enorm belang voor het gevoel van autonomie, eigenwaarde en de persoonlijke ontwikkeling”, schrijf het college in het plan. ,,Het is de basis van waaruit je een bestaan kunt opbouwen en kunt meedoen in de samenleving. Het gebrek aan voldoende betaalbare woningen belemmert dat nu.”

Mede daarom geeft het gemeentebestuur voorrang aan betaalbaar wonen: ,,Gezien de woningnood geven we prioriteit aan mensen voor wie een betaalbare of passende woning niet zomaar een vanzelfsprekendheid is en aan wie we als overheid ondersteuning moeten bieden bij het vinden hiervan.”

CONCRETE DOELEN 

In het plan komt het college op dat punt met concrete doelen, als het gaat om nieuwbouwprojecten. Zo wil B&W het aantal betaalbare koopwoningen verdubbelen (van 10 naar 20 procent). Met de aangescherpte ambitie voor de categorie ‘middenhuur’ (tot 1.185 euro per maand) moet dat leiden tot een verhoging van het middensegment van 20 naar 30 procent.

In het nieuwe Volkshuisvestingsprogramma staan zeven concrete doelen die moeten leiden naar een uitweg in de wooncrisis. Zo moeten er dus meer betaalbare woningen komen. ,,Het tekort aan woningen zorgt ervoor dat niet iedereen betaalbaar en passend kan wonen.” Mensen die een sociale huurwoning nodig hebben moeten daar lang op wachten. Mensen die op zoek zijn naar een betaalbare koopwoning of middenhuur woning kunnen die steeds moeilijker vinden omdat de woningprijzen maar blijven stijgen. ,,We geven in ons woonbeleid dan ook prioriteit aan de opgave om voldoende betaalbare woningen toe te voegen’’, aldus het college.

De ambitie wordt concreet gemaakt in de doelstelling om tot 2040 zo’n 10.000 betaalbare woningen bij te bouwen. Tweederde van de totale geplande groei van het aantal woningen (15.000). Amersfoort streeft daarbij naar een tempo waarin tot 2040 jaarlijks zo’n 1.000 nieuwe woningen worden opgeleverd. Dat zou neerkomen op een jaarlijkse gemiddelde groei van 600 woningen in het ‘betaalbare’ segment.

LEEFBAARHEID VAN WIJKEN  

Om het kopen van een woning binnen het bereik van -bijvoorbeeld- jongeren te brengen, hanteert Amersfoort al enige tijd de starterslening. In het kader van het nieuwe beleid onderzoekt de gemeente nu ook de mogelijkheid van ‘inkomensafhankelijke erfpacht’. Daarbij wordt de grond onder de woning geen eigendom van de koper, maar betaalt hij daar een jaarlijkse vergoeding voor (de pacht), die in hoogte kan variëren. Bijvoorbeeld afhankelijk van het inkomen.

Het aanpakken van de woningnood is niet alleen een kwestie van ongericht zo veel mogelijk bouwen. Er moet ook oog zijn voor de leefbaarheid van wijken en veranderende eisen die bewoners aan hun woning en leefomgeving stellen. De vergrijzing is daarvan een voorbeeld. Maar ook de veranderingen in de zorg, waarbij het accent meer komt te liggen op zo lang mogelijk thuis wonen, stellen eisen aan de bebouwde omgeving.

,,Naast ‘stenen’ gaan de woonopgaven ook over de fysieke en sociale kwaliteit van de leefomgeving en inspelen op demografische en maatschappelijke veranderingen”, zegt het college daar over. In sommige gebieden staat de leefbaarheid onder druk. ,,Om ook toekomstige generaties een gezonde en prettige leefomgeving te bieden zijn er grote opgaven rond duurzaamheid.”

Door vergrijzing is er meer aandacht nodig voor hoe ouderen goed kunnen blijven wonen. ,,De transitie van de zorg is gericht op zo zelfstandig mogelijk wonen en minder in instellingen; dit vraagt om nieuwe vormen van wonen en zorg, van jong tot oud.” Daarom stelt het college zich ook ten doel om van de grote bouwprojecten die nog op de rol staan (Langs Eem en Spoor, het Hoefkwartier en Bovenduist) ‘inclusieve en gemengde’ buurten te maken die ‘nieuwe woonsmaken aan de stad toevoegen’.

WONINGEN DELEN  

Woningdelen krijgt de nodige aandacht. Er is vooral aanpassing van de regelgeving nodig om ervoor te zorgen dat de ruimte in bestaande woningen beter benut kan worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om regels op het gebied van kamerverhuur. Maar in een nieuwe Huisvestingsverordening zou bijvoorbeeld ook kunnen worden gekeken naar mogelijkheden om vrijkomende eengezinswoningen vaker dan nu het geval is toe te wijzen aan gezinnen met kinderen.

Ook het doorstromen in de bestaande woningvoorraad kan een groot verschil gaan maken in het oplossen van de woningnood. Veel ouderen wonen nog steeds in ruime eengezinswoningen, terwijl de kinderen allang de deur uit zijn. Kennelijk ontbreekt het die groep aan voldoende prikkels om op zoek te gaan naar andere, meer passende woonruimte.

Bewustwordingscampagnes en prijsprikkels kunnen in de sociale sector de mobiliteit op gang brengen, denkt het college. Ook wooncoaches -die bewoners actief bijstaan in hun zoektocht naar nieuwe woonruimte die beter is toegesneden op de nieuwe fase in het leven- kunnen daar een bijdrage aan leveren.

Een voor de hand liggende oplossing is het bijbouwen van woningen waaraan ouderen behoefte hebben. En dan gaat het niet alleen over de woningen ‘an sich’, maar ook de manier waarop ze worden neergezet in de wijk. In de vorm van woonzorgcirkels bijvoorbeeld. Zo’n woonzorgcirkel maakt ontmoeting, zorg en ondersteuning voor alle bewoners in de buurt laagdrempelig toegankelijk.

GEBIEDSGERICHTE KANSEN 

Die ambitie voor gebiedsgerichte kansen gaat niet alleen over gevarieerd bouwen in nieuwbouwwijken, waarbij geprobeerd wordt de vele en uiteenlopende wensen van verschillende groepen nieuwe bewoners in een samenhangend plan bij elkaar te brengen. Het gaat bijvoorbeeld ook over de leefbaarheid in bestaande wijken.

Zo wil het college samen met de wooncorporaties een strategie ontwikkelen die gericht is op ‘het herstel van sociale veerkracht waar nodig en een goede verspreiding van betaalbare woningen over de stad’. Liendert wordt daarbij de eerste prioriteit.

Ook heeft het college doelstellingen op het gebied van toekomstbestendigheid (bijvoorbeeld woningen die aanpasbaar zijn aan verschillende levensfases) en duurzaamheid geformuleerd. Amersfoort wil in 2050 een CO2-neutrale stad zijn. Dat betekent dat de stad tegen die tijd maximaal evenveel CO2 uitstoot als de natuur kan opnemen. CO2 is één van de zogeheten broeikasgassen die ervoor zorgen dat de aarde langzaam opwarmt, met alle (klimaat)gevolgen van dien.

De gemeente zal (opnieuw) spelregels moeten maken over hoe de schaarse beschikbare woonruimte (met name in de sociale sector) wordt verdeeld. Op dat vlak heeft de gemeente voor een deel wettelijke taken van het rijk uit te voeren. Denk maar aan de verplichting om statushouders (asielzoekers die een verblijfsvergunning kregen) te huisvesten. Maar ook mensen met andere urgentie-regels. 

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. (Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht.)