Toonkunst Amersfoort eert Mozart in Sint Joriskerk

AMERSFOORT Toonkunst Amersfoort brengt op zaterdag 9 mei onder leiding van Gerben Budding twee grote werken van Mozart voor het voetlicht: Het Requiem en de Krönungsmesse. Dat laatste werk werd in 1779 gecomponeerd in opdracht van de aartsbisschop van Salzburg waar Mozart als vaste organist werkzaam was. Hoewel Mozart niet te spreken was over het muziekleven aldaar, voldeed hij toch aan zijn plichten en componeert hij de Mis in C. 

door Peter Bruinsma

Na de première in de Salzburger Dom klinkt hij zo’n tien jaar later nog eens bij de kroning van Keizer Leopold de Tweede. Sinds die tijd heet de Mis in C dan ook de Krönungsmesse, een zogeheten Missa brevis of korte mis van ongeveer drie kwartier. In 1791 krijgt Mozart van een mysterieuze onbekende man de opdracht om een Requiem te componeren. De opdrachtgever bleek later graaf Franz von Wlasegg die het onder zijn eigen naam aan zijn pas overleden vrouw Anna wilde opdragen. Mozart werd gedurende het componeerproces ernstig ziek en liet het werk onvoltooid na. Franz Xaver Süssmayr voltooide het Requiem op basis van schetsen van Mozart en overleg met de componist op zijn sterfbed. In de laatste twee delen bleef Süssmayer dichtbij Mozart door de muziek van de door Mozart geschreven twee eerste delen te gebruiken. Ook componeerde hij compleet nieuwe gedeeltes.

TWEE GROTE WERKEN

Dirigent Gerben Budding is groot bewonderaar van Mozart. ,,Zijn nalatenschap is zeldzaam rijk. Hij componeerde op elk gebied onvergankelijke werken welke niet alleen een afspiegeling zijn van levensblijheid, maar die ook van diepe melancholie getuigen. Zijn gevoel voor evenwicht en harmonie is ongeëvenaard. We zijn dan ook erg blij dat we twee van zijn meesterwerken gaan uitvoeren. Dat doen we overigens in de versie voor orgel, piano en koor. Ik heb beide composities in deze versie vaker uitgevoerd met verschillende koren en dat was steeds erg bevredigend. Door gebruik te maken van het grote Naber orgel in de St. Joriskerk en tevens te kiezen voor een vleugel kun je toch die rijke kleurschakering benadrukken welke zo eigen aan Mozart is. Met organist Sander van den Houten heb ik contact via de spiegel en een camera. Bovendien is hij voorzien van een koptelefoon met microfoon. Daardoor kunnen we ook op grote afstand ritmische precisie bereiken. Toonkunst Amersfoort zong al vaker Mozart en nu na het voorgaande concert waarin Britten en Duruflé centraal stonden is het idioom van Mozart vertrouwd en geliefd. Het is toch wat makkelijker studeren en dat vertaalt zich ook in een rijke meer gedurfde koorklank. Het Requiem is echt een overweldigend werk. Mozart hield zich bij het componeren van de Requiemonderdelen uiteraard aan de Latijnse teksten van de klassieke requiemmis evenals de traditionele volgorde daarvan. Alleen deed hij afstand van het componeren van muziek bij de teksten van het graduale en de tractus, vermoedelijk op grond van zijn anonieme opdrachtgever. In het Requiem ligt de nadruk op dood, oordeel en hoop op verlossing en is daarmee persoonlijk en existentieel van toon.” 

KRÖNUNGSMESSE

,,De Krönungsmesse is echt een feestelijk Mis met jubelende koren, trompetten en pauken, alles bedoeld om de glorie van God te benadrukken. De muziek laat vreugde, vertrouwen en geloof horen en viert het leven”, benadrukt Gerben Budding. ,,De Krönungsmesse is zo groots en overweldigend, dat het bijna onliturgisch aandoet. Mozart haal echt alles uit de kast en zet alle troeven in die hij in huis heeft. In dramatiek en harmonie is het echt onnavolgbaar. Deze mis geldt niet voor niets als één van de beroemdste missen ooit gecomponeerd.” 

Mozart zelf heeft niet expliciet voor orgel gecomponeerd zoals zijn collega Bach dat wel deed. Wel zijn Mozart’s composities voor Speelklok, Uhr in het Duits, bewerkt voor orgel. Gerben Budding is sinds 2020 aan Toonkunst Amersfoort verbonden. Daarnaast is hij cantor-organist van de Goudse Sint-Janskerk en als vesperorganist aan de Utrechtse Domkerk verbonden. Ook is hij internationaal actief als concertorganist. Budding werkt graag samen met Toonkunst Amersfoort en looft hun enthousiasme, betrokkenheid en toewijding. Na het grote Mozart concert van 9 mei gaat het koor zich voorbereiden op de eerste vier delen van het Weihnachtsoratorium wat in december 2026 zal klinken. Zoals bij veel koren kan Toonkunst Amersfoort bij de bassen en tenoren wel versterking gebruiken. Toonkunst Amersfoort is een gemengd koor van ongeveer zeventig leden dat in 2028 150 jaar bestaat. Lang voerde het koor de Naam Toonkunst Vereniging Amersfoort, maar omdat er naast oratoria grote en kleine, zowel geestelijke als wereldlijke werken uit alle tijden gezongen worden, werd in 2010 het woord oratorium uit de naam geschrapt en ging het koor verder als Toonkunst Amersfoort.

Jubel en inkeer bij Mozart; voorjaarsconcert Toonkunst Amersfoort o.l.v Gerben Budding met m.m.v Sander van den Houten, orgel; Hans-Erik Dijkstra, vleugel; Léon de Laat; pauken en vocale solisten. zaterdag 9 mei, Sint Joriskerk Amersfoort 20.00 uur.