Monniken, markt en militairen; het veelkleurige verhaal van de Beestenmarkt

AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zit vol met leuke, interessante verhalen en stadsweetjes. De stadsgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: de Beestenmarkt. 

Er is niets meer van te zien, maar hier stond sinds 1444 het St.-Jansklooster met omliggend kerkhof. De monniken moesten in 1529 echter vertrekken vanwege vermeende ketterij. Rond 1655 werd het kerkhof bestemd tot markt voor groot vee en paarden, vandaar de naam Beestenmarkt. 

MARKTGELD

Gerrit Schagen, de herbergier van De Oude Stadsherberg, het nog bestaande gepleisterde pand op Achter de Kamp 2, was ook marktmeester. Hij mocht standgeld heffen: een stuiver voor een vet beest of een paard, en acht penningen voor een mager beest. Hij moest als tegenprestatie het plein schoonhouden, en zorgen voor de ‘vakken’ van de veehouders. 

Na zijn overlijden ging het stadsbestuur zelf de marktgelden innen. De weduwe kreeg in ruil een jaargeld van 70 gulden. Tot maar liefst 1937 kregen de eigenaren van de herberg dat bedrag uitgekeerd. Dat stopte pas na een uitspraak van de rechtbank. In 1975 volgde een ingrijpende restauratie en het pand is nu winkel annex woning.

HESSENWAGENS

Op de markt stond ook herberg De Oude Hessenkar, eindstation voor de hessenwagens. Dat waren grote, door paarden getrokken overdekte karren die vanaf de zeventiende eeuw vanuit Kassel naar onze streken trokken. Het voormalige kloostergebouw gebruikte men als stalling. De goederen vonden hun weg vervolgens per beurtschipper via de Eem en de Zuiderzee, vooral richting Amsterdam. Ten westen van Amersfoort was de bodem te drassig voor de zware wagens.

In de regio zijn nog veel sporen van Hessenwegen te vinden. Zij trokken met hun brede wielspoor diepe geulen in het landschap. Zo heet de hoofdweg door Stoutenburg en Achterveld nog steeds ‘Hessenweg’. Deze werden minder belangrijk door de aanleg van de spoorwegen. Naar verluidt kwam de laatste hessenwagen in 1897 in Amersfoort aan.

RIJDENDE ARTILLERIE

Een nieuwe toekomst kreeg de Beestenmarkt in 1831. Er kwam een manege met maar liefst 940 paardenstallen door de komst van de Bereden Wapens naar Amersfoort. Deze werden later onderdeel van de Willem III kazerne uit 1883, bij de Heiligenbergerweg.

Artikel gaat verder onder de afbeelding. 

Beestenmarkt kazerne, 1905. (Leendert Bernardus Johannes Serré)

Amersfoort was inmiddels garnizoensstad geworden. Later volgden nog de Juliana van Stolbergkazerne en de Prins Bernhardkazerne. De Willem III kazerne werd gesloopt om plaats te maken voor de nieuwe woonwijk Willem III. Ook de stallen zijn toen gesloopt.

Nu is alleen de oude herberg er nog en is de stadsmuur bij de Kamp – ooit onderdeel van de stallen -gereconstrueerd. Vanaf medio jaren ’80 kwamen hier appartementen, voorzieningen zoals een supermarkt en een parkeergarage.