Concert Himmel und Erde door St. Joris Kamerkoor
24 mei 2026 om 10:37 MuziekAMERSFOORT Het St. Joris Kamerkoor geeft onder leiding van Wouter Verhage een concert in de St. Joriskerk waarin alleen dubbelkorige Duitstalige muziek centraal staat. Op het programma staan werken van Schütz, Mendelssohn-Bartholdy, Bach, Brahms en Rheinberger.
door Peter Bruinsma
Het programma bevat een overzicht van de dubbelkorige uitvoeringsvorm door de eeuwen heen. Bij dubbelkorigheid zingen twee koren in één werk. Ze zingen elkaar toe, maar zingen soms ook samen. Twee koren tegenover elkaar in een soort vraag-antwoord vorm wordt ook wel responsoriale muziek genoemd. De toepassing van dubbelkorigheid komt vooral tot zijn recht in grote ruimtes. De Italiaanse benaming van dubbelkorigheid is ‘cori spezzati. Dat is geen toeval, want de oorsprong van het dubbelkoor ligt in de San Marco in Venetië.
DUBBELKORIGE MUZIEK
Voor dirigent Wouter Verhage was het een lang gekoesterde wens om eens een concert met alleen maar dubbelkorige muziek te geven. ,,En waar kan dat beter dan in de Amersfoortse St. Joriskerk. Die grootse vorm van gesplitst zingen komt het meest tot zijn recht in kerken van die omvang en met die indrukwekkende akoestiek. De Italiaanse componisten Gabriëli en Monteverdi hoorden hun dubbelkorige koormuziek dan ook heel graag in de San Marco in Venetië. Wat er op het gebied van de dubbelkorigheid in Italië gebeurde, bracht Heinrich Schütz in Duitsland in beweging. We zingen dan ook een deel uit zijn Psalmen Davids en een deel uit zijn Musikalische Exequien. Schütz was de meester van de dubbelkorigheid. Hij schreef veel voor twee of zelfs voor vier koren binnen één werk. Veel componisten hebben in de dubbelkorige traditie geschreven. Ze kenden het werk van hun voorganger en tijdgenoten en lieten zich erdoor inspireren. Brahms liet zich door Schütz inspireren en dat resulteerde ondermeer in de Fest- und Gedenksprüche. Je hoort in de muziek hoe vakkundig hij schrijft en hoeveel gevoel hij heeft voor harmonie en bijzondere melodieën. Hij schreef dat ook op latere leeftijd. De enorme ervaring die hij dan inmiddels heeft klinken op topniveau dan ook in deze Fest- und Gedenksprüche door.”
ALLERLEI VARIANTEN MOGELIJK
Op de vraag of het uitvoeren van dubbelkorigheid gevolgen heeft voor de bezetting, en of het St. Joris Kamerkoor in de huidige bezetting dit programma aankan zegt Verhage stellig: ,,Jazeker, ik ga uit van drie zangers in één stemgroep en dan is het heel goed te doen. Drie is het minimum. Bij twee zangers per stemgroep is de klank wellicht net iets te licht. In de toch vaak leidende sopraanpartij heb ik bewust voor vier zangers in de stemgroep gekozen. In Psalm 2 Richte mich, Gott van Mendelssohn is er ook sprake van een mannenkoor en vrouwenkoor tegenover elkaar. En in het Ave Maria van Biebl geworteld in de traditie van Schütz bestaat het ene koor uit sopraan, alt en tenor en zingen de bassen meerstemmig in het tweede koor. Er zijn dus allerlei varianten in de dubbelkorigheid mogelijk.”
RUIMTE
De keuze voor de St. Joriskerk is niet ingegeven door het feit dat het koor de naam van de kerk draagt. ,,Nee, zeker niet”, legt Verhage uit. ,,De St. Joriskerk is in Amersfoort de kerk bij uitstek om dubbelkorige muziek tot klinken te brengen. Het is echt een live experience. Om het zelf als luisteraar allemaal te horen in de St. Joriskerk maakt het effect van dubbelkorigheid transparant. Dat hoor je bij een opname niet. De wijde liggingen en de dubbele tertsen en kwinten maken de koorklank boventoonrijk en dat kan een microfoon net opnemen. Het is muziek die door de ruimte beweegt en je helemaal omringt. Dat komt op een opname nooit helemaal over. Je hoort hoe componisten elkaar door de eeuwen heen hebben beïnvloed. Soms krachtig en groots, maar soms ook licht en intiem. In die dubbelkorigheid ontstaat een bijzondere wisselwerking die de koorklank definieert en bepaalt. Het ene koor zingt links en het andere koor op rechts en beweegt zich dan door de ruimte.”
Een bijzonder feit is dat dubbelkorigheid eigenlijk uit nood is geboren. Door de grote afstand tussen de balkons van de San Marco ontstond een vertraging in het geluid. Daardoor was het moeilijk om in de praktijk gelijktijdig te zingen. De Vlaamse componist Adriaan Willaert bedacht daarom de dubbelkorige oplossing vooral gericht op de muziek. Als kapelmeester van de San Marco werd Willaert opgevolgd door Gabriëli die de meester van de dubbelkorigheid werd en op zijn beurt dus Heinrich Schütz inspireerde.
TOEKOMST
Wouter Verhage is sinds 2017 de vaste dirigent van het St. Joris Kamerkoor. ,,Het bevalt erg goed om met die groep fijne enthousiaste en gemotiveerde mensen te werken. De groep is hecht en dat vertaalt zich in de koorklank. Na dit programma komt er in het najaar een programma met Noorse koormuziek in al zijn verscheidenheid. Mijn wens is om dan de specifieke klankkleur van de Hardanger viool in het programma te integreren.”
Het St. Joris Kamerkoor heeft zo’n dertig zangers en is in de balans mooi verdeeld. ,,Jonge zangers zijn altijd welkom”, haast Verhage te melden. ,,Tenslotte hebben zij de toekomst. We gaan ons als koor wel buigen over de vraag hoe we de jonge generatie koorzangers enthousiast kunnen maken voor ons koor.”
Himmel und Erde door het Sint Joris Kamerkoor o.l.v Wouter Verhage, zaterdag 6 juni, 20.15 uur, in de Sint Joriskerk Amersfoort.