COLUMN

19 mei 2026 om 07:10

Compassie gevraagd 

Hoeveel leed richten mensen aan! De kranten staan er elke dag vol van. Compassie zou een medicijn kunnen zijn tegen alle onschuldig lijden. Hoe mooi zou het zijn als we compassie kunnen leren. Ik ga het zien. Binnenkort ga ik een besloten retraite begeleiden over barmhartigheid, in het kloosterhotel ZIN in Vught, dat in 2001 werd geopend door de congregatie van de fraters van Tilburg, ook ‘Broeders van barmhartigheid’ genaamd. Deze congregatie richtte in 1998 de ‘Beweging van Barmhartigheid’ op, die tal van initiatieven - conferenties, cursussen - ontplooide en de Nederlandse afdeling vormt van het wereldwijde ‘Handvest van Compassie’, dat in 2009 werd gelanceerd door de Engelse ex-non Karen Armstrong (en vorig jaar zijn tweede versie beleefde). Mooi hoe de Tilburgse congregatie de eigen grondwaarde een eigentijdse vorm heeft weten te geven. 
Barmhartigheid krijgt ruime aandacht in ‘mijn’ retraite; reden ook voor mij om het boek ‘Compassie’ van Armstrong te herlezen. Compassie biedt volgens schrijfster de grondslag voor een universele spirituele ethiek omdat het de kernwaarde vormt in alle grote wereldreligies – en ook terug te vinden in het humanisme, bijvoorbeeld van de filosoof Levinas. Concreet: in het eerste testament wordt ‘barmhartig’ als eerste eigenschap genoemd van God als hij zich openbaart aan Mozes op de berg Sinaï; Jezus belichaamt compassie, speciaal in zijn omgaan met kwetsbare mensen en buitenbeentjes. De Koran noemt ‘barmhartig’ als eerste van de 99 eigenschappen van Allah; vrome moslims herhalen dat dagelijks. Compassie ‘met alle levende wezens’ is een kernwaarde in het boeddhisme; inspirerend leraar is de Vietnamees Thich Nhat Hanh († 2022 ) die het ‘geëngageerd boeddhisme’ voorleefde. Een concrete uitwerking van compassie is de omkeerregel ‘Behandel anderen zoals jij in eenzelfde situatie door anderen behandeld wenst te worden’; deze omkeerregel is terug te vinden in de Bijbelse Bergrede maar ook bij de Chinese leraar Confucius. De omkeerregel is een heel praktisch toepasbaar ethisch principe: spreek met je kind wat je zelf in zijn of haar situatie zou willen horen. Als een vreemdeling je om hulp vraagt: wat zou jij in zijn of haar situatie van een ander verwachten? De omkeerregel vraagt je om empathie: ga in de schoenen staan van een ander voordat je handelt. Compassie hoort tot de ‘zachte krachten’ waaraan nu veel behoefte bestaat, in werkorganisaties, buurten, families, maar ook naar verre wereldburgers. Én in de politiek waar machtswoorden vaak de boventoon voeren. Compassie zou een vertrekpunt kunnen zijn voor dialoog tussen de wereldreligies, interreligieuze oecumene; een weg bieden naar vrede. 

Huib Klamer