Textiel in de Volmolen
12 mei 2026 om 07:50Stadsweetje
'Het was zwaar en vies werk'
AMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: Textiel in de Volmolen.
Amersfoort was vroeger een textielstad. De Volmolen, een monument uit 1645 pal naast de befaamde Koppelpoort, herinnert daar nog aan. De productie van wol zorgde voor veel werk. Denk aan het scheren van de schapen, het spinnen, weven en verven. Eén weefgetouw hield zeker tien mensen aan het werk. De lappen stof heetten ‘lakens’, die waren wel veertien meter lang. Tegenwoordig noemen we beddengoed zo.
KWALITEITSLOODJE De stad voerde ook lakens uit en om de goede naam hoog te houden waren er strenge regels voor de kwaliteit. Speciale stedelijke controleurs, ook wel ‘waardeins’ genoemd, hielden toezicht. Was alles in orde, kregen de lakens een Amersfoorts kwaliteitsloodje. Was er iets mis, dan kon de wever streng worden gestraft.
VOETENWERK Belangrijk onderdeel na het weven was het ‘vollen’ van de stof. Dat gebeurde eerst door voetvollers. Zij vermengden in een grote teil de stof met warm water en een soort vettige klei. Daar goten zij, u leest het goed, hun ochtendurine bij, die zij in een kruik van huis meenamen. Daarna gingen zij het met hun voeten kneden. Het was zwaar en vies werk. Door het vollen werd de stof stevig en wind- en waterdicht. Handig als je er een jas van wilt maken.
MECHANISATIE De Volmolen zorgde voor mechanisatie. Het vollen ging nu met stampers, aangedreven door een waterrad in de molen. Wel was nog altijd urine nodig. De vollers liepen met hun kruiken urine door de huidige Agathastraat via een stadspoortje, dat in de volksmond ‘pispoortje’ werd genoemd, naar de Volmolen.
In Tilburg, een nog belangrijkere textielstad, viert men dit jaarlijks met carnaval nog door zich ‘Kruikezeikers’ te noemen. In de negentiende eeuw legde Amersfoort het als textielstad uiteindelijk af tegen Twente en Tilburg, waar men veel sterker mechaniseerde en daardoor goedkoper kon werken.
KATOENDRUKKERIJ De Volmolen is niet toevallig op deze plek gebouwd. Stroomafwaarts, dus het met urine en verfstoffen vervuilde water stroomde snel de stad uit. Zo hadden de bierbrouwers die schoon water nodig hadden, daar geen last van. Het stadsbestuur hield dat goed in de gaten, stadsplanning was dus ook in die tijd al een goed gebruik.
Helaas is na 1886 tijdens de restauratie van de Koppelpoort een deel van de Volmolen met het waterrad verdwenen. Maar nu is er alweer enkele jaren de Katoendrukkerij gevestigd, die daarmee een fraaie traditie hoog houdt. Er is nog steeds textiel in de Volmolen!
Van 20 t/m 23 mei is er een Textielfestival in de stad.
[Kijk voor meer stadsweetjes en informatie op gildeamersfoort.nl.