555-jarig bestaan Onze Lieve Vrouwetoren gevierd

20 april 2025 om 09:55 Achtergrond

AMERSFOORT Met een hoogte van 98 meter is de Onze Lieve Vrouwetoren voor Amersfoorters een vertrouwd herkenningspunt. Het is de op twee na hoogste toren van Nederland, na de Dom in Utrecht en de Nieuwe kerk in Delft. Op 5 mei wordt het 555-jarig bestaan van deze monumentale blikvanger gevierd met speciale activiteiten en beklimmingen.   

door Lysha van der Wilt

Tijdens de beklimming van de toren, in de volksmond ook wel Lange Jan genoemd, neemt de gids bezoekers in verschillende etappes mee naar boven. Als je maar lang genoeg de draaiende trap volgt, kom je vanzelf terecht op bijna 98 meter hoogte. Aan de 346 treden is te zien dat de toren een aardig verleden heeft. Sommige, vooral aan het begin van de tocht, zijn versleten door de vele klimmers die de toren heeft gezien. Niet alleen vandaag de dag, ook vroeger. 

VIJFTIENDE EEUW 

De Onze Lieve Vrouwetoren werd gebouwd aan het begin van de 15e eeuw. Dankzij de vondst van een bijzonder Mariabeeldje in de gracht, werd Amersfoort een belangrijke bedevaartsoord. Duizenden pelgrims kwamen naar Amersfoort om het beeldje te aanbidden in de kapel van de Onze Lieve Vrouwekerk. ,,Met het geld dat zij achterlieten, werd later deze toren gebouwd”, vertelt Enzo Bizzotto, torengids bij Het Gilde. ,,Deze toren staat los van de kerk, op de fundamenten van de oude stadsmuur én is het kadastraal middelpunt van Nederland.” 

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Tussen de terrassen op het Lieve Vrouweplein is nog te zien waar de kerk gestaan heeft. (Lysha van der Wilt)

Het monumentale gebouw heeft al veel meegemaakt en overleefd. ,,In de zeventiende eeuw sloeg de bliksem in. Lenaert Nicasius, de stadstimmerman van die tijd, zag dat de toren brandde en is naar boven geklommen, waardoor de toren de brand overleefde. Na zijn reddingsactie mocht hij zelfs de spits herbouwen”, aldus Bizzotto. Jaren later zorgde een andere brand wel voor het einde van de kerk naast de toren. ,,Het werd gebruikt als buskruit opslag. Door een fout van een medewerker kwam het tot ontploffing. Dat werd het einde van de kerk, maar de lijnen zijn nog steeds te zien op het plein”, vertelt Bizzotto terwijl hij naar beneden wijst.  

RESTAURATIES

In de binnenkant van de toren zijn veel oorspronkelijke dingen te zien. ,,Het houtwerk om de luidklokken heen is al 500 jaar oud”, vertelt Amersfoortse torengids Fokje Das. ,,Als je goed kijkt tijdens de rondleiding, zie je dat dit losstaat van de muren. Als we ze luiden, beweegt het namelijk 10 tot 15 centimeter. De klokken die erin hangen zijn niet meer oud, die zijn eind 20e eeuw vervangen. Waarschijnlijk meegenomen door de Duitsers in de oorlog, maar dat weten we nog steeds niet zeker.” Aan de buitenkant is sinds 2014 ook iets nieuws te zien. De speciaal ontworpen deuren vertellen, als je goed kijkt, het hele verhaal van de toren. 

Het monument heeft ook al meerdere restauraties doorgemaakt, waarvan de laatste zo’n dertig jaar geleden. Alle beelden zijn toen nagemaakt en vervangen. Dat niet alles vervangbaar is, blijkt uit de littekens die nog te zien zijn. Das: ,,In de oorlog stond er een pop op de toren. Deze was van stro, maar veel mensen zagen het aan voor een persoon. Daardoor is er veel geschoten op de toren en dat kan je, als je erop let, nog steeds zien.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Stads- en torengids Fokje Das. (Lysha van der Wilt)

NU

Er is veel belangstelling voor de toren; zowel Amersfoorters als toeristen weten de toren te vinden. De toren wordt per jaar door bijna 10.000 mensen beklommen. ,,We zitten er zelfs aan te denken een Engelse tour te organiseren”, aldus Das. ,,Regelmatig moeten onze gidsen toeristen naar boven leiden, vooral vorig jaar. Toen was Amersfoort net uitgeroepen tot beste stad van Europa en kwam iedereen ons ineens bezoeken.”  

Naast toeristen zijn er ook andere bijzondere gasten. ,,Er zit al bijna twaalf jaar een stelletje slechtvalken te broeden op de toren. Zij zijn al goed geweest voor veertig jongen en komen elk jaar terug. Heel bijzonder, want je ziet ze eigenlijk nooit midden in de stad een nestje opbouwen”, vertelt Das glunderend.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Torengids Enzo Bizzotto neemt al drie jaar lang mensen mee naar boven. (Lysha van der Wilt)

VIERING

Samen met haar collega’s zorgt Das ervoor dat 5 mei niet alleen in het teken staat van 80 jaar vrijheid, maar ook van 555 jaar Onze Lieve Vrouwetoren. Waarom precies deze dag? ,,We weten niet de exacte datum dat de toren werd gebouwd. We hebben er daarom zelf voor gekozen het op Bevrijdingsdag te doen. Schrijf het maar eens uit, dan krijg je 5-5-2025”, zegt Das met een knipoog. 

Op de dag zelf kunnen bezoekers de toren beklimmen voor een symbolisch bedrag. Das: ,,We zijn allemaal herinneringen aan het verzamelen die mensen hebben aan de toren. Die gaan we lezen en de leukste of bijzonderste verhalen hangen we op. Tijdens de viering kan iedereen dat lezen.”