Vluchtelingen opvangen: ‘Amersfoort kan dit al honderd jaar’

19 februari 2025 om 10:00 Achtergrond

AMERSFOORT Amersfoort is een gastvrije stad en wil dat blijven. Dat brengt uitdagingen met zich mee. Zo moet de gemeente voldoen aan de spreidingswet en extra opvangplekken vinden. Tegelijkertijd wil ze haar verantwoordelijkheid nemen voor andere inwoners die op zoek zijn naar een woning. Hoe gaat Amersfoort dat doen? Een interview met burgemeester Lucas Bolsius.

door Thijs Tomassen/Gemeente Amersfoort   

,,Amersfoort moet net als alle andere gemeenten voldoen aan de spreidingswet”, antwoordt burgemeester Lucas Bolsius op de vraag wat er dit jaar gaat gebeuren wat betreft de opvang van vluchtelingen. ,,Het doel van deze wet is te komen tot voldoende opvangplekken en een eerlijker verdeling daarvan. Daar dragen wij als gemeente graag aan bij. Hierdoor moet onze stad in 2025 zorgen voor 941 opvangplekken. We beschikken al over 754 opvangplekken, maar meer dan de helft daarvan is tijdelijk. Naast de locaties die we hebben aan de Barchman Wuytierslaan en bij het Campanile-hotel, gaan we op zoek naar nieuwe locaties voor samen ongeveer 500 asielzoekers. Daarnaast moeten we volgens de huisvestingswet mensen met een verblijfsvergunning (statushouders) huisvesten. In de eerste helft van 2025 zijn dat er 160 en we hebben nog een achterstand van 204 statushouders om te huisvesten.”   

Hoe gaat Amersfoort dat doen?
,,We zoeken vernieuwende en duurzame oplossingen waar mensen en vooral kinderen goed kunnen verblijven. Dit betekent dat we op zoek gaan naar extra reguliere azc-plekken op permanente locaties en op tijdelijke locaties die langer dan 2 jaar open kunnen blijven. Tijdens de zoekopdracht kunnen we locaties vinden die geschikter zijn voor statushouders dan voor asielzoekers, eventueel in combinatie met andere doelgroepen. Mocht die kans zich voordoen, dan benutten we die. Misschien hebben eigenaren van gebouwen die dit lezen, een oplossing. Wij hebben goed zicht op de stad, maar we staan altijd open voor suggesties. Zodra een locatie geschikt lijkt, informeren we omwonenden. En we vragen hen om mee te denken over hoe een opvanglocatie goed is in te passen in de buurt, zodat de leefbaarheid behouden blijft.”

De Amersfoortse samenleving helpt, geeft kansen en biedt mensen een toekomst. Daar ben ik hartstikke trots op

Hoe groot is deze uitdaging?
,,Amersfoort begint niet vandaag met vluchtelingen opvangen. Deze uitdaging past in een traditie van meer dan honderd jaar. Als voorbeeld wijs ik er vaak op dat onze stad aan het begin van de Eerste Wereldoorlog 19.000 Belgische vluchtelingen heeft opgevangen. Op de 25.000 Amersfoorters die we toen telden, is dat bijna niet voor te stellen. Maar we hebben het toch gedaan. Vanaf 2014 is er een grote stroom vluchtelingen op Europa afgekomen. En ook toen lieten we zien dat we mensen konden opvangen, zoals in sporthal Schuilenburg. Veel van die mensen hebben inmiddels een bestaan opgebouwd in onze stad. We vangen de laatste jaren ook 650 Oekraïners op. Ik wil er maar mee zeggen: deze stad kan dit. De Amersfoortse samenleving helpt, geeft kansen en biedt mensen een toekomst. Daar ben ik hartstikke trots op.”

Amersfoort wil iedereen die dat nodig heeft een thuis bieden. Op welke manier maakt de stad die grote ambitie mogelijk?
,,We hanteren vier waarden. We zijn barmhartig, want Amersfoort is een gastvrije gemeente. Vluchtelingen zijn welkom in onze gemeente en we stoppen niet bij onze wettelijke verplichting tot huisvesting. We voelen een morele plicht om een menswaardig bestaan mogelijk te maken en organiseren onderwijs, dagbesteding en inburgering. We doen het rechtmatig: we volgen de regels en besluiten. We bieden opvang en voorzieningen voor wie dat nodig heeft, maar beëindigen die voor wie daar geen recht meer op heeft. We zijn doelmatig: we doen wat nodig en mogelijk is. We geven de voorkeur aan duurzame opvang en huisvesting voor de lange termijn om kosten en verhuizingen te beperken. En omdat dit beter is voor vluchtelingen en omwonenden. En we doen het beheersbaar: we kijken hoe we een opvang zo kunnen inpassen, dat de buurt leefbaar en veilig blijft en dat ook saamhorigheid en draagvlak behouden blijven.”

Wat zijn de ervaringen van omwonenden en vrijwilligers van huidige opvanglocaties in Amersfoort?
,,Het is mooi te zien dat veel mensen voor nieuwkomers openstaan. Mensen vragen: wat kan ik doen? Er zijn veel vrijwilligers die op de koffie gaan bij asielzoekers, een klusje voor ze doen of ergens bij helpen. De Facebook-groep Welkom in Amersfoort, waar vraag en aanbod samenkomen, is een prachtig voorbeeld. In het begin zijn sommige omwonenden wat huiverig, want onbekend maakt onbemind. Maar zodra de nieuwkomers er zijn, blijken het mensen met een verhaal, net als jij en ik, die graag hun plek vinden in onze samenleving en willen bijdragen. Dan ontstaat er ontmoeting, bakken ze koekjes samen, gaan ze voetballen en zijn ze onderdeel van de buurt. Mensen ervaren dat het verrijkend is voor henzelf, de buurt en de stad wanneer ze contact maken met vluchtelingen en ze zo helpen te integreren. Door de komst van vluchtelingen krijgen we in Amersfoort meer diversiteit, talent en arbeidspotentieel. 1/3 van de vluchtelingen in het Campanile-hotel heeft bijvoorbeeld betaald werk en betaalt mee aan hun opvang. Degenen die geen betaald werk hebben, doen vaak vrijwilligerswerk op de locatie of in de wijk.”

Natuurlijk gebeurt er weleens wat, maar bij ons thuis gaat er ook wel eens iets mis

Op welke manier gaat de gemeente met omwonenden in gesprek als er in hun buurt een opvanglocatie komt?
,,Ik kijk mensen in de ogen en ga in gesprek. Ik sta voor de leefbaarheid van elke inwoner. En ik hoop dat mensen erop vertrouwen dat we de opvang van vluchtelingen met elkaar goed organiseren. Tegelijkertijd kan ik de zorg van mensen goed begrijpen. Ze hebben de beelden gezien van de grootschalige opvang in Ter Apel. In Amersfoort is dat heel anders. Aan de Barchman Wuytierslaan vangen we zo’n 600 asielzoekers op en dat gaat al jaren goed. Natuurlijk gebeurt er weleens wat, maar bij ons thuis gaat er ook wel eens iets mis.  Garanties kan ik niet geven. Mijn ervaring is: als je mensen dat reëel voorhoudt, dan begrijpen ze dat. Ik redeneer altijd vanuit die Amersfoortse traditie van ruim honderd jaar vluchtelingenopvang. We hebben laten zien dat we het kunnen, daar vertrouw ik op.”

Het zijn roerige tijden, waarin politici veel over de opvang van asielzoekers roepen. Wat doet dat met het draagvlak en de polarisatie in onze stad?
,,Dat resoneert soms in Amersfoort. We respecteren die emotie en lopen er niet voor weg. We luisteren naar wat er leeft in de stad. Vanwege de toenemende polarisatie begonnen we recent met burgemeestersgesprekken. Daarin ga ik met inwoners in gesprek over de vraag: hoe voelt iedere Amersfoorter zich thuis, veilig en gezien? Ik zie wat uitspraken van politici in ons land teweegbrengen. Sommige mensen vragen zich daardoor af: mag ik hier nog wel zijn? Ik wil juist zorgen voor verbinding in deze stad. En dat ontstaat door ontmoetingen. We mogen met elkaar van mening verschillen, maar we moeten wel het gesprek erover voeren. Dat kan óók over de opvang van vluchtelingen gaan. Of mensen nu zorgen hebben of juist ideeën hebben hoe we het beter kunnen doen: ik ga graag in gesprek.”

Ik erken dat het af en toe schuurt. We blijven aandacht houden voor het tekort aan woningen voor andere inwoners

Hoe pakt de gemeente én woningnood, én de opvang van asielzoekers, én de huisvesting van statushouders aan? Kan dat?
,,Aan de muur van mijn werkkamer hangt een tegeltjeswijsheid: ‘Rustig blijven ademhalen’. We kunnen onszelf voorbijlopen door te denken dat we het morgen allemaal opgelost moeten hebben. Maar dat is een utopie. We bouwden in Amersfoort vorig jaar ruim 1000 woningen, de doorloopsnelheid verbetert iets. Maar natuurlijk begrijp ik het als mensen zeggen: ‘Vluchtelingen krijgen wel een plek, maar mijn kind heeft nog steeds geen woning.’ Ik erken dat het af en toe schuurt. We blijven aandacht houden voor het tekort aan woningen voor andere inwoners. We gaan uiteraard door met bouwen zolang het nodig blijft. Het is niet het één of het ander. We moeten meerdere werelden bij elkaar brengen. Dat kan alleen als we samen optrekken.”

Wat wilt u inwoners nog meegeven?
,,Dat we deze opgave niet bij nul beginnen, maar op basis van een lange traditie van opvang en huisvesting van mensen in Amersfoort. We lopen er niet voor weg dat het ingewikkeld kan zijn, maar we kunnen wederom als samenleving laten zien hoe gastvrij onze stad is.”    

Kijk voor meer informatie over extra opvangplekken op:
www.amersfoort.nl/vluchtelingen
Kijk voor meer informatie over ‘in gesprek met de burgemeester’ op:
www.amersfoort.nl/gesprek-met-de-burgemeester