Geliefde oud-Sassiaan Arie Terschegget (86) overleden

30 augustus 2024 om 20:16 Mensen

AMERSFOORT Arie Terschegget was een oud-Sassiaan, een afvalkunstenaar, een Bekende Amersfoorter en nog veel meer. Hij overleed op donderdag 29 augustus in Amersfoort. Arie ‘De Witte’ Terschegget was eerder deze zomer 86 geworden.

door Jeroen de Valk 

Wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken. En ook nog zonder veel geld uit te geven of überhaupt iets te kopen, want aan afval had hij genoeg. Dat merkte de verslaggever toen het Eemplein ontstond, zo’n tien, vijftien jaar terug.

Arie kwam er elke middag met een stel leeftijdgenoten en bouwde er een zelfbenoemde ‘ouderenhangplek’. Met een soort bushalte voor als het regende, een versierde paal – die paal stond er tóch - en even verderop, bij de brug over de Eem, een witte duif. Ook maakte hij twéé miniversies van de Onze Lieve Vrouwetoren.

Dit alles bouwde hij met wat er aan restmateriaal bleef liggen. Maar hij deed meer; voor journalisten en anderen fungeerde hij als een vraagbaak over het Amersfoort uit zijn jeugd. En dan vooral als het ging over de geschiedenis van ’t Sasje, de volksbuurt die zich ooit op dezelfde plek als het Eemplein had bevonden. ,,Wat wil je weten? Ik weet ‘t’’, riep hij al van verre, nog voordat je een vraag had kunnen stellen.

GASFABRIEK

Maar hij wist dan ook veel te vertellen over ‘t Sasje. Hij sprak over de krappe, tochtige huisjes waar al die grote gezinnen waren gevestigd. Over de saamhorigheid; toen iemand er opeens een tv had, mochten daar alle kinderen komen kijken. Over de fabrieken die er stonden, pal naast de huisjes, en die een sirene lieten horen als de lunchpauze voorbij was. Arbeiders maakten daar lange dagen.

Meer onderwerpen: de blijdschap als je een ‘natte’ wc kreeg, en dus niet meer een beroep hoefde te doen op de afhaaldienst van de gemeentereiniging, die speciaal voor de toiletemmers langs de deuren ging, eens per week. Je zorgde voor elkaars kroost; kinderen waren er nooit alleen. Dat de nuffige bewoners van de ‘betere’ wijken je niet zagen staan, versterkte de saamhorigheid alleen maar. De Teut gold ook als een volkswijk, maar iemand van de Teut mocht niet met een Sassiaan worden gezien.

’t Sasje heeft bestaan vanaf ongeveer 1873, toen de eerste huisjes er werden neergezet, tot de sloop van het aller-, allerlaatste restant in 1998. Aan de gasfabriek herinnert nog de Gaslaan, die de naam mocht behouden.

BIJNAMEN

Iedereen had er een bijnaam. Iemand die door een motorische afwijking steeds met het geheven hoofd schudde, heette ‘de stirre-kieker’ – de sterrenkijker. Arie’s vader was Grote Arie. Kleine Arie werd KIeine Arie. Maar aangezien hij al snel spierwit haar kreeg, werd hij dus De Witte.

Het gezin woonde aan de Eemstraat 62. Grote Arie was bouwvakker/timmerman, een beroep dat De Witte ook ging uitoefenen na enkele jaren middelbare school. In het boek ‘Voordat ’t Sasje helemaal vergeten is / Ter herinnering aan ons buurtje’ (2000) liet De Witte noteren: ,,Ons gezin bestond uit vier dochters en vijf zonen. Menig Sassiaan zat achter die meiden aan. (…) Vader Terschegget hield postduiven, als hobby, zoals zovelen van het Sasje. Onze moeder, Gerrie Poort, had heel wat te stellen met het grootbrengen van al die kinderen. Maar door lief en leed samen met alle bewoners van het Sasje te delen, is het haar goed gelukt.’’

WITTE DUIF

In éen moeite door liet De Witte ook noteren dat ’t Sasje een ‘monumentje’ verdiende. Het was immers geheel van de plattegrond verdwenen, het wijkje met al die straatjes. Terwijl er toch heel wat mensen hadden gewoond. Zorgzame huismoeders, productieve vaders en scharrelaars in alles en nog wat. Om nog maar te zwijgen van de sjouwers, die bij een aangemeerde vrachtboot meteen kwamen aanzetten om al die zakken van boord te tillen.

Als monumentje fungeerde in ieder geval de Duif, op een meerpaal bij het fietsbruggetje. De Witte had hem gemaakt van resthout, smetteloos wit geschilderd en in 2009 op die paal gezet. Zo’n tien jaar later verdween de duif spoorloos, en daarmee ook hét gedenkteken van ’t Sasje en de duivenmelkers van weleer.

ONVERWOESTBAAR

Maar geen nood – de gemeente en projectontwikkelaar Schipper Bosch legden wat geld apart en gaven kunstenaar Thijs Trompert in overleg met De Witte de opdracht een stalen, onverwoestbare duif te maken. Dat deed Thijs dus; de nieuwe duif, zo legde Trompert uit in deze krant, werd 150 kilo zwaar. Het beeld werd gezandstraald, verzinkt en kreeg twee poedercoatings. Daarna ging het drie keer in de oven. Voor de technische leek: het beeld kan nu niet meer roesten. Het lijkt ook onwaarschijnlijk dat een vandaal of dief met dit bakbeest zou gaan sjouwen.

Een vergelijking dringt zich op met De Stier, de bekendste creatie van Trompert. Die was aanvankelijk ook gemaakt van hout en vervolgens vernield door vandalen. Daarna maakten Trompert en zijn kunstenaarscollectief ATM een nieuwe, stalen en onverwoestbare versie voor dezelfde rotonde. Op 6 juni 2022 werd de nieuwe Duif onthuld door Trompert, De Witte en burgemeester Lucas Bolsius.

ENDELDARMKANKER

Wat het publiek (gelukkig) niet zag, was dat De Witte rond die tijd ziek werd, en niet zo’n beetje ook. Ook al bleef hij zijn vrouw Riet bezoeken, die met dementieverschijnselen in een verzorgingstehuis was opgenomen. Tot anderhalve week voor zijn overlijden stapte hij daarvoor nog op de fiets, zo vertelt Dennie Terschegget. Hij is een van de drie kinderen van De Witte en Riet, samen met Wilma en Cor.

Dennie: ,,Twee jaar terug kreeg mijn vader endeldarmkanker. Hij werd geopereerd en de hoop was, dat de chirurg de tumor zou kunnen wegsnijden, waarna die darm weer min of meer zou functioneren. Maar dat lukte niet. Hij kreeg een stoma, en dat viel hem erg tegen. Dat zorgde ook voor veel ongemak.’’

TWEE OLV-TORENS

Maar zijn vader leeft voort; niet alleen in de harten van veel Amersfoorters, maar ook in de kunstvoorwerpen die hij creëerde, praktisch uit het niets. ,,De nieuwe versie van de Duif vind je op een paal bij het bruggetje, ongeveer op de oude plek. Maar mijn vader maakte ook twee versies van de Onze Lieve Vrouwetoren. Een ervan staat op de ouderenhangplek, de andere in zijn eigen achtertuin op het adres Bloemendalsestraat 70. Die is nog nét vanaf het plantsoen te zien.’’

Zoals gezegd: wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken. Arie ‘De Witte’ Terschegget (Amersfoort, 30 juli 1938) overleed op 29 augustus.