Onderzoek naar raadsvragen in de gemeente Amersfoort
22 mei 2024 om 07:27 PolitiekAMERSFOORT Hoe gaat de gemeenteraad van Amersfoort en het college van burgemeester en wethouders om met schriftelijke raadsvragen. De Stad Amersfoort keek één jaar terug en vergeleek de uitkomsten met vier andere gemeenten.
door Mark Snijders en Eugene Leenders
Gemeenten hebben sinds 2002 een zogeheten dualistische bestuursvorm. Dit houdt in dat de rollen van de gemeenteraad die bestaat uit gekozen raadsleden en het college van burgemeester en wethouders gescheiden zijn. Het college bestuurt de gemeenten, maar de gemeenteraad is de baas van de gemeente en vertegenwoordigt de inwoners. Wethouders en de burgemeester voeren het beleid uit en wat zij doen, moeten raadsleden dus in de gaten houden. Daarvoor hebben ze onder meer het recht om vragen te stellen en antwoorden te krijgen, dit is vastgelegd in artikel 155 en 169 van de Gemeentewet.
Vergelijking raadsvragen met andere gemeenten - Mark Snijders en Eugene Leenders
VRAGENRECHT
Elke gemeenteraad kan eigen afspraken maken over het vragenrecht. Zo is bijvoorbeeld in Amersfoort bepaald dat er binnen 18 werkdagen antwoorden moeten zijn op schriftelijke vragen. Deze afspraken staan op papier in het zogeheten Reglement van Orde.
Schriftelijke vragen indienen is een recht van de raad en een belangrijk middel om de controlerende taken uit te kunnen voeren. Op vragen van de Stad Amersfoort laat het college weten terughoudend te zijn met een waardeoordeel over de aard, de hoeveelheid en de belasting van de vragen van de raad. Om die redenen is het college ook terughoudend met het voeren van ontmoedigende, of kritische gesprekken over de inzet van het middel schriftelijke vragen. Het college stipt aan dat als de termijn voor beantwoording niet gehaald dreigt te worden, de mogelijkheid er formeel is om uitstel aan te kondigen.
Naast het indienen van schriftelijke vragen kunnen raadsleden ook mondelinge en technische vragen stellen, die zijn bedoeld om uitleg te krijgen over een onderwerp. Sommige burgemeester, zoals in Baarn en Soest, benadrukken dat al deze mogelijkheden wel een belasting kunnen zijn voor ambtenaren.
Coen Modderman is hoogleraar Recht in de decentrale overheden aan de Open Universiteit in Heerlen. Hij begrijpt wel dat het soms knelt: ,,Er zijn zoveel landelijke taken naar de gemeenten verschoven en er zijn ook nog eens duizenden openstaande vacatures bij gemeenten.”
AMERSFOORT 2023
Om hoeveel vragen gaat het dan precies? De Stad Amersfoort heeft heel 2023 onder de loep genomen. Er is gekeken naar hoeveel keer er vragen zijn ingediend, vragensets dus. Ook is berekend hoeveel afzonderlijke vragen dat zijn. Tenslotte is onderzocht hoelang het beantwoorden duurde en welke raadsleden in Amersfoort er het meeste en het minst gebruik van maken.
De top vragenstellers:
1. Judith van Zon (SP): 12 (1keer samen met Bram Leeuwenkamp (GroenLinks)
en Hanske Mulder (ChristenUnie))
Tahsin Bülbül (DENK): 12 (1 keer samen met Rachida Issaoui (PvdA))
2. Rachida Issaoui (PvdA): 10 (1 keer samen met Freya Sixma (GroenLinks) en
David Bruijne (CDA), (1 keer samen met Tahsin Bu¨lbu¨l (DENK)), (1 keer samen met Annette de Raadt (PvdA), (1 keer samen met Rianne Slagboom (ChristenUnie))
3. Hans van Wegen (BPA): 5 (1 keer samen met Maarten Flikkema (VVD))
4. Marleen van den Nieuwendijk (VVD): 5
5. Arie den Ouden (CDA): 5 (1keer samen met Reinier Polinder (ChristenUnie) en Hans Lemain (VVD))
6. Menno Fousert (Amersfoort2014): 5
Raadslid Judith van Zon (SP). - Gemeente Amersfoort
De praktijk is vaak weerbarstiger
Judith van Zon is één van de twee raadsleden voor de SP en zit zo’n 3,5 jaar in de gemeenteraad. De partij zit niet in de coalitie en voert dus oppositie.
Hoe belangrijk vindt u het dat een raadslid schriftelijke vragen kan stellen?
Van Zon: ,,Het is een zeer belangrijk instrument en wij, ik, doen het omdat we er iets mee proberen te bereiken. Ik zit nog niet zo lang in de gemeenteraad en het duurt even voor je de weg weet. Ik merk dat je deze vragen nodig hebt iets helder te krijgen en in gang te zetten. Het college heeft nog wel eens de neiging om in beleidstaal te vertellen hoe het in theorie hoort te gaan, de praktijk is vaak weerbarstiger.”
Zoals?
,,Soms krijgen wij klachten of problemen in de samenleving te horen en daar moet je dan echt op doorvragen bij het college. Zo ging een bepaalde aanbesteding in het sociale domein niet door, heeft te maken met de WMO, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Degene die zich heeft teruggetrokken deed dat om financieel, organisatorische redenen. We krijgen klachten over deze zaak, maar niet helder hoe dat komt. Dan moet je doorvragen, ook om het onder de aandacht te brengen. Ik heb ook vragen gesteld over de herstelbetalingen toeslagenaffaire. Wij kregen als SP verhalen te horen van slachtoffers die echt aangekaart moesten worden bij de wethouder. Zo breng je het ook breder onder de aandacht.”
Waarom kunnen deze vragen niet mondeling?
,,Het heeft toch een ander effect en schriftelijk moet een wethouder of burgemeester toch nauwkeurig verwoorden. En het verschil is toch ook dat mondeling één op één is en schriftelijk ook te lezen valt door alle raadsleden en voor iedereen zichtbaar is. Mondeling is prima om informatie te krijgen, maar schriftelijk heeft meer een politieke lading. Ik heb ook een keer schriftelijke vragen gesteld over verwarde personen en dat is door de krant opgepakt. Dan ben ik erg blij met de aandacht voor het onderwerp.”
U heeft een topscore samen met de fractievoorzitter van DENK. Beiden 12 keer vorig jaar.
,,Oke. Of ik er blij mee ben? Nou ja, het zegt in ieder geval dat je alert bent en actief iets wilt toevoegen.”
Had u het verwacht?
,,Nee, nee, ik had niet gedacht dat ik bovenaan zou staan.
Wat vindt u van raadsleden die niet of nauwelijks schriftelijke vragen stellen?
,,Daar heb ik geen waardeoordeel over. Hoe je als raadslid politiek bedrijft is echt een eigen keuze.”:
Wordt er weleens gesproken of gediscussieerd over het aantal schriftelijke vragen in de raad of met het college?
,,Nee, niet dat ik me kan herinneren. Het gaat alleen soms wel over de termijn van beantwoorden, want die is soms te lang. Daar zijn wel klachten over geuit naar het college. Daar verbaas ik me ook over. Dan heb je blijkbaar ook je gegevens niet makkelijk paraat.”
De Stad Amersfoort heeft onderzocht hoelang het gemiddeld duurt voordat er antwoorden zijn. De afspraak is maximaal 18 werkdagen en in de praktijk is het gemiddeld 24,5 dag. Dat is 6,5 dagen meer.
,,Dat is best veel, vind ik. Ik merk dat het sterk verschilt per afdeling hier. De ene meldt keurig dat het wat langer duurt en een andere afdeling laat niets van zich horen. Ik vind dat die overschrijding minder moet. Een overheid moet zich toch aan de afspraak proberen te houden. Het college heeft al vaker beterschap beloofd. Een oorzaak is mogelijk ook dat er een behoorlijke bureaucratie is tussen afdelingen in Amersfoort.”
Wat vindt u van de vindbaarheid van de schriftelijke vragen op de website?
,,Denk dat dat beter kan. Helpt ook om de kloof kleiner te maken tussen inwoners en de politiek. Ik heb dit aandachtspunt opgeslagen in mijn hoofd.”
Raadslid Tom van Lamoen (Amersfoort voor Vrijheid) - Amersfoort voor Vrijheid
Je maakt in het openbaar een discussie los
Tom van Lamoen is het raadslid voor de fractie Amersfoort voor Vrijheid. Hij zit zo’n twee jaar in de gemeenteraad en was nieuw bij de vorige verkiezingen.
,, Ik moest zelf heel lang wennen om alles te vinden op de website, dus dat herken ik wel. Maar ik ben wel wat sceptisch over hoeveel interesse ervoor is onder inwoners. Bovendien krijgen deze vragen ook vaak aandacht in de lokale media. Toch zou het wat mij betreft beter kunnen op de website, maar dat moet wel opwegen tegen de kosten.
Hoe belangrijk vindt u het dat een raadslid schriftelijke vragen kan stellen?
,,Ik vind het een zeer belangrijk middel waar een college gehoor aan moet geven. We zijn een kleine partij in de oppositie en daarmee is het een belangrijk controlemiddel. Toch anders als je in de coalitie zit. Je kunt het goed als politiek instrument gebruiken dat vaak opgepikt wordt door lokale media.”
Heeft u een goed voorbeeld?
,,Ik heb vorige jaar schriftelijke vragen gesteld over de bijzonder hoge kosten voor het nieuwe stadslogo van Amersfoort. Daarmee maakt het in het openbaar een discussie los over waar het geld naar toe gaat.”
U heeft in 2023, twee keer schriftelijke vragen gesteld. Uw partij staat daarmee onderaan op de laatste plek samen met Beter Amersfoort.
,,Ik ben in mijn eentje als raadslid. Grotere partijen stellen meer schriftelijke vragen,die kunnen er meer tijd aan besteden.”
Op de eerste plek met ieder twaalf keer staan Tahsin Bülbül van DENK en Judith van Zon van de SP.
,,Over het aantal keer heb ik geen oordeel. Ik werk ook regelmatig met ze samen. Ze zijn beiden oppositiepartijen die heel actief zijn in het sociale domein. Het gaat veel over discriminatie, onrecht en ongelijkheid, emotie dus. Daar is veel over te vragen, dus ik vind die score wel goed te verklaren.”
Of je weinig of veel schriftelijke vragen stelt, zegt dat iets van u als raadslid hoe actief je politiek bezig bent?
,,Nee, nee, niet per se. Ieder raadslid, iedere partij heeft ook weer een andere rol. Ik heb laatst een demonstratie georganiseerd, actief zijn naar en met inwoners kan dus ook op andere manieren.”
Wordt er weleens gesproken of gediscussieerd over het aantal schriftelijke vragen?
,,Ja, ik heb het weleens gehoord. Niet als een hard statement, maar tussendoor in een vergadering. Dan wees iemand van het college op het personeelstekort bij ambtenaren en dat schriftelijke vragen dus wel relevant moeten zijn.”
Gemeenteraadsverkiezingsborden voor verkiezingen in maart 2022 langs Ringweg-Koppel in Amersfoort - Rinus van Denderen
KRITISCH
Hoogleraar Modderman vindt het zeker nuttig dat raadsleden kritisch zijn naar zichzelf en anderen over het stellen van schriftelijk vragen. Beperkende maatregelen keurt hij echter sterk af: ,,Stel dat je een maximum invoert en dat bereikt een raadslid halverwege het jaar, dan heeft een wethouder of burgemeester daarna vrij spel, dat is onacceptabel.”
Als voorbeeld verwijst hij naar de toeslagenaffaire: ,,Volhardend door blijven vragen kan helaas nodig zijn om een beerput open te krijgen.”
Wat hij politieke partijen wel aanraadt is het onderling te gebruiken in de normale democratische strijd: ,,Stel dat de VVD volgens de PvdA domme vragen stelt. Dan kan de PvdA daar een overzicht van maken en bepleiten dat de VVD 6 keer verkwistende vragen heeft gesteld. Dat heeft bijvoorbeeld een vermogen gekost aan inzet van ambtenaren, dat geld had ook naar iets beters kunnen gaan. Zo neem je elkaar als partijen kritisch de maat, zonder elkaar rechten te ontnemen.” Modderman denkt dat deze schriftelijk vragen in meer of mindere mate altijd blijven wringen: ,,Het is uiteindelijk aan de kiezer om een volksvertegenwoordiger erop af te rekenen of deze het vragenrecht wel of niet goed gebruikt. Laten we vooral beseffen dat het bestaan van dit recht cruciaal is voor de democratie.”
Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ).