COLUMN

3 oktober 2022 om 15:13

Leven in compassie

In een praatgroep, die binnenkort bij elkaar komt (dat doen we tweemaal per jaar), hebben we afgesproken dat ieder probeert zijn levensmotto te verwoorden. Dat sturen we elkaar toe en gaan we bespreken.    

Wat is mijn levensmotto? Goede vraag, maar niet zomaar te beantwoorden. Maar plotseling, in een slapeloze nacht, popte toch het antwoord op. Ik heb een blessure aan het gewricht van mijn rechterknie. Dat hield me uit mijn slaap, deed me pijn, maakte me koortsachtig warm. Ik lag te woelen, zocht naar een woord, een gedachte, een houding om mijn rusteloze lichaam tot kalmte te brengen. Niets hielp. Tot me opeens een intuïtief inzicht inviel: heb compassie met jezelf. Dat werd een omslag. Vanaf dat moment ging ik compassie voelen met mijn lichaam. De pijn en warmte verdwenen niet, maar werden draaglijk. Het werd stil. Ik voelde ook dat mijn ‘zelfcompassie’ gedragen werd door een andere kracht, die mij oversteeg; een weldadige Presentie, genade, iets bijna goddelijks. Ik lag nog uren rustig wakker maar mijmerde vredig door in die ervaring van compassie.

Ik bedacht dat eigenlijk alle leven draait om compassie. Het is de norm voor hoe we mensen bejegenen en beoordelen. Juist ook als we zien dat er geen compassie is – en compassie is vaak afwezig; dat zien we dagelijks op het nieuws op de tv; dat lezen we in de krant - beseffen we hoe belangrijk compassie is? Juist in het contrast met onverschilligheid, afwijzing, verwerping en geweld zien we dat compassie essentieel is in ons leven, ons samenleven; in de politiek, die steeds meer lijkt op een arena. Het is de duurzame, helende basis in de omgang tussen mensen, de – vaak verborgen - grondhouding tegenover de natuur, ja alle levende wezens.
De Britse theologe Karen Armstrong schreef een belangrijk boek, ‘Compassie’, waarin ze overtuigend laat zien dat compassie een gemeenschappelijke grondslag is voor alle religies. Barmhartig is de eerste eigenschap waarmee God zich openbaart aan Mozes op de berg Sinaï (Bijbel, Exodus 34). Over Jezus schrijft de Bijbel dat hij ‘door ontferming bewogen’ wordt door kwetsbare mensen.

‘Barmhartige’ is de eerste van de 99 namen van Allah in de Koran. (U begrijpt: voor mij zijn barmhartigheid en compassie synoniemen; daar kun je wellicht anders over denken.) Ook in het boeddhisme zijn het zien van lijden (van jezelf en anderen) en compassie een kernwaarde.

Compassie is niet alleen een gevoel dat je overkomt maar ook een keuze. Compassie is bij mij geen permanente gemoedstoestand. Integendeel, ik ben vaak onrustig, erg met mezelf bezig, kan slecht tegen kritiek (druk van het ego). Maar ik weet ook dat er een andere houding mogelijk, ja bereikbaar is. Dat geeft hoop, troost, vreugde. 

Huib Klamer