Roep om meer aandacht voor roze ouderen

5 oktober 2022 om 11:15 Maatschappelijk

AMERSFOORT Roze ouderen die zorg nodig hebben kunnen lang niet altijd zichzelf zijn. Het is tijd dat daar meer aandacht voor komt. Daarom vindt op 11 oktober in Amersfoort het symposium LATER plaats, dat zich richt op professionals uit de regio die met ouderen werken. 

Margreet van Hensbergen, ambassadeur van Roze 50+ en Aad Koster, voorzitter van de Nederlandse vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn, hopen dat het symposium bijdraagt aan meer inlevingsvermogen en begrip. ,,Het gaat erom dat je je kunt verplaatsen in de ander.” Van Hensbergen kan zich erover verwonderen. Dat het voor oudere lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele, transgender- en intersekse personen (lhbti’s) anno 2022 in Nederland nog steeds moeilijk is om vrijuit te praten over hun seksuele geaardheid of genderidentiteit. Maar het is toch echt zo, zo weet de Amersfoortse uit de verhalen die ze als Roze50+-ambassadeur hoort van bewoners in zorgcentra. 

,,Dan blijkt dat er veel verborgen leed is”, zegt Van Hensbergen. ,,Het is nog steeds een moeilijk onderwerp waarover veel mensen zwijgen. Ik hoor mensen die bij zorgorganisaties werken zeggen: ik ken ze niet. Maar acht tot tien procent van de ouderen behoort tot de lhbti-gemeenschap. Dan zeg ik: u moet ze kennen, anders durven ze zich niet te uiten. Ik ken de schrijnende verhalen over afwijzing en discriminatie. Dat verwondert me nog steeds: hoe kan dat? Wat maakt het zo ingewikkeld? De tijd lijkt te hebben stilgestaan.”

Vroeger was homoseksualiteit iets slechts. Pas sinds 1973 is het geen psychiatrische stoornis meer

Van Hensbergen was 23 jaar toen haar tweelingzus zelfmoord pleegde omdat ze niet kon zijn wie ze was. Zelf kwam ze er op latere leeftijd achter dat ze op vrouwen valt. ,,Ik ben jong getrouwd met een man en heb twee kinderen opgevoed. Toen ik eind-dertig was ben ik me meer gaan richten op een leven voor mezelf. Hoe kan ik zijn wie ik ben en toch in verbinding blijven met anderen?” Dat lukte haar, Van Hensbergen is altijd een geëmancipeerde vrouw geweest. Maar ze zag ook mensen worstelen — en nog steeds. ,,Vroeger was homoseksualiteit iets slechts. Pas sinds 1973 is het geen psychiatrische stoornis meer. Mensen hebben het meegenomen in hun leven en opvattingen. Je kan het ze niet kwalijk nemen, maar een groeiend bewustzijn van seksuele en genderdiversiteit is hard nodig. Ik ken een verhaal van een vrouw die in een zorgcentrum was komen wonen en zei: ik kom nooit meer in de armen van Jezus. Ze kunnen er niet over praten en blijven in de laatste fase van hun leven met een slecht gevoel zitten.” 

Artikel gaat verder onder de afbeelding. 

,,Een persoonsgerichte benadering betekent dat je je als medewerker interesseert in wie er tegenover je zit”, zegt Aad Koster, onder meer voorzitter van de Raad van Toezicht van Beweging 3.0. (Eigen foto)

PERSOONSGERICHTE ZORG Aad Koster, onder meer voorzitter van de Raad van Toezicht van Beweging 3.0, onderkent het probleem. ,,Ik ben er iets positiever over. Steeds meer mensen weten wat lhbti inhoudt. Maar ik ben het wel met Margreet eens dat mensen in de zorg zich nog veel meer moeten realiseren dat er meer mogelijkheden en verschillen in levensgeschiedenissen zijn, zodat iedereen zich welkom voelt. Daar kan echt aan gewerkt worden.” De oplossing schuilt volgens Koster in ‘persoonsgerichte’ zorg. ‘Het is belangrijk om te weten wat mensen gedaan hebben in hun leven en wat hun sociale netwerk is. Hoe kunnen we samen de zorg vormgeven die bij diegene past? Stond iemand altijd pas om negen uur op, dan halen we hem nu ook niet om zeven uur uit bed. Inspelen op iemands persoonlijke leven zou ook in de zin van relaties moeten gebeuren, zodat mensen gekend en erkend worden in wie ze zijn.” Daarin zouden zorgprofessionals stappen kunnen zetten, stelt Koster. ,,Een persoonsgerichte benadering betekent dat je je als medewerker interesseert in wie er tegenover je zit. Hoe kunnen we deze persoon in de laatste jaren van haar of zijn leven het beste ondersteunen? Stel dat mevrouw of meneer vaak naar een COC-café ging, hoe mooi zou het zijn als je dan voorstelt: zou u daar nog steeds naartoe willen? Kunnen we dat organiseren?’

Zorgmedewerkers kunnen alert zijn en herkennen dat iemand een andere achtergrond heeft. Stel diegene op zijn of haar gemak

MEER BEGRIP Hoe zijn ideaalbeeld eruitziet? Koster bezocht in Stockholm een woonzorgcentrum voor mensen die tot de lhbti-gemeenschap behoren. Mooier nog zou hij het vinden als regenboogouderen ‘gewoon’ tussen mensen met allerlei achtergronden kunnen leven. ,,Dat ze welkom worden geheten en zonder schroom uit kunnen komen voor hun geaardheid: ‘ik ben Piet en ik was getrouwd met Floris, die helaas niet meer leeft.’ Dat ze zich veilig voelen om te vertellen hoe hun leven eruit gezien heeft.”

Hij weet ook wel: in woonzorgcentra wonen mensen die meestal boven de tachtig zijn en uit een tijd komen waarin veel minder begrip was voor lhbti. Zorgmedewerkers kunnen de opvattingen van deze senioren niet veranderen. ,,Maar zorgmedewerkers kunnen wel alert zijn en herkennen dat iemand een andere achtergrond heeft. Stel diegene op zijn of haar gemak. En merk je dat andere bewoners het ingewikkeld vinden, dan kun je in elk geval proberen meer begrip voor elkaar te laten ontstaan.” Van Hensbergen knikt instemmend. Ze weet dat er nog een wereld te winnen is. ,,Er moet een tolerant klimaat ontstaan. Ik vind dat daar een taak ligt voor het management van zorgorganisaties. Zij moeten het niet opleggen, maar wel op een zachte manier onder de aandacht brengen. Stel dat ik ooit in een zorgcentrum kom te wonen, dan wil ik ook gewoon kunnen vertellen dat ik een relatie met een vrouw heb gehad. Ik wil niet dat dat afgedaan wordt, maar dat mensen ernaar vragen: hoe was jouw relatie? Het is niet ingewikkeld, je hoeft het niet over seks te hebben. Het zijn gewone vragen die hetero’s elkaar ook stellen.”

LIEFDE EN AANDACHT ,,Het zou zo fijn zijn als mensen niet meer de foto van hun partner hoeven om te draaien, dat ze niet terug de kast in hoeven en niet beschaamd zijn om te vertellen over hun leven”, vervolgt Van Hensbergen. ,,Normaliseren, dat is waar ik op hoop.” Koster: ,,Een mooi voorbeeld is een zorgmedewerkster die ik sprak. Zij zei: ik ben christelijk opgevoed, maar naast mijn persoonlijke identiteit heb ik ook een professionele identiteit. En vanuit mijn professionaliteit moet ik openstaan voor alle achtergronden en alle mensen zo goed mogelijk helpen. Dat vond ik heel mooi gezegd.”

Het gaat erom dat je je kunt verplaatsen in de ander

Van Hensbergen: ,,Heel mooi. Ik ben ook jarenlang hulpverlener geweest. Het gaat erom dat je je kunt verplaatsen in de ander. Inlevingsvermogen. Ik zou hopen dat dat in opleidingen meer aanbod komt. Het is zo belangrijk dat roze ouderen een gezicht krijgen en zichzelf kunnen zijn.” Beiden koesteren de hoop dat het symposium LATER veel zorgprofessionals trekt, inclusief studenten. ,,Met het symposium bieden we aandacht en ruimte voor verwondering”, zegt Van Hensbergen. ,,Ik weet dat het voor sommige mensen een lastig onderwerp is, maar ik weet ook dat mensen terug de kast in gaan. Probeer met liefde en aandacht te luisteren naar het verhaal van de ander. Verwonder je!”

OVER HET SYMPOSIUM LATER Het informatieve en interactieve symposium LATER vindt dinsdag 11 oktober plaats in ICOON theater. Regenboogouderen uit Midden-Nederland staan centraal. Kernvraag is: hoe creëer je een veilige omgeving waarin lhbti-senioren zichzelf kunnen zijn en op een respectvolle manier oud kunnen worden? Het symposium richt zich op professionals uit de regio die met ouderen werken en laat hen via sprekers, workshops, videoportretten en een fototentoonstelling kennismaken met deze vaak onzichtbare groep. Iedereen die in Midden-Nederland werkt met of voor ouderen en streeft naar een inclusieve invulling daarvan is welkom. 

Aanmelden kan op www.laterproject.nl/regio/amersfoort. Deelname is gratis. Het programma start om 13.30 uur en duurt tot 17.30 uur.

door Thijs Tomassen

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met de gemeente Amersfoort.