COLUMN

28 februari 2022 om 10:16

Nood aan vredesapostelen

De stemming in de internationale - en vaak ook nationale - politiek is grimmig. Juist nu heb ik behoefte aan mensen met een overtuigende vredesboodschap. Ik denk aan Thich Nhat Hanh, de in Vietnam geboren boeddhistische vredesactivist, 22 januari jongstleden op 95-jarige leeftijd overleden. In de Vietnamoorlog in de jaren zestig van de vorige eeuw, vertegenwoordigde hij de ‘derde weg’ van de geweldloze weerbaarheid. Met zijn pacifisme en zijn hulp aan oorlogsslachtoffers werd hij een probleem voor beide strijdende partijen. Voor de communisten was Hanh een collaborateur; voor de andere partij was hij een verkapte communist. Namens de boeddhisten nam Hanh deel aan de vredesonderhandelingen in Parijs in 1973, maar hij mocht vervolgens niet terugkeren naar zijn vaderland. Twintig jaar geleden leerde ik Hanh kennen door zijn boekje ‘Iedere stap is vrede’ waarin hij aangeeft hoe innerlijke vrede kan beginnen in alledaagse activiteiten als afwassen, stofzuigen en grasmaaien.

Is het niet de grote uitdaging om juist in je gewone leven en werk vrede en spiritualiteit vorm te geven? Sleutelwoord is aandacht. Doe alles wat je doet met vriendelijke aandacht. Na veertig jaar ballingschap en een herseninfarct werd het Hanh toegestaan om zijn laatste levensjaren door te brengen in de tempel, waar hij intrad als zestienjarige monnik.

Op Tweede Kerstdag werd de wereld nog een inspirerende vredesapostel armer, toen Desmond Tutu (90) overleed. Als Anglicaans aartsbisschop speelde hij, onder de (relatief veilige) paraplu van de Raad van Kerken, een sleutelrol in de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika, omdat de zwarte vrijheidsstrijders óf in de gevangenis zaten óf in ballingschap leefden. Tutu’s droom was de regenboognatie: een veelkleurige, multiraciale samenleving, mooi door zijn verschillen, met respect over en weer. Tutu stond voor geweldloosheid maar was ook uiterst strijdbaar. Eerst tegen de blanke machthebbers; later ook tegen corrupte zwarte leiders, aan wie hij voorhield: ,,Zuid-Afrika heeft nu niet alleen witte superrijken maar ook zwarte superrijken.” Tutu bleef strijden voor zijn droom van een rechtvaardige samenleving. ,,Houd vast aan je droom”, hield hij Nederlandse studenten voor in het tv-programma College Tour in 2018. ,,Laat je door ouderen niet van de wijs brengen.” 

Tutu en Hanh leken op elkaar. Beiden klein van stuk combineerden zij intensieve meditatie en gebed met een diep engagement. Ze waren ‘contemplatief in actie’. Voor hen was vrede ook een innerlijk proces dat steeds weer gevoed moet worden. Dat was al niet anders bij Gandhi. Tutu kreeg de Nobelprijs voor de vrede; Hanh werd ervoor genomineerd door Martin Luther King. Moed hadden ze beiden, ze waagden hun leven. En ondanks alles kenden ze ook vreugde; Hanh met zijn ingetogen glimlach, Tutu met zijn hilarische grappen. Twee toonbeelden van actieve vrede.

Huib Klamer