Hun ster was rijzende in pluimveeland, in 2016 en 2017. Mathijs IJ. en Martin van de B., eigenaren van de firma’s Chickfriend en Chickclean, hadden een 'wondermiddel' in handen: Dega-16, waarmee bloedluis in de stal werd bestreden. Pluimveehouders waren razend enthousiast: na behandeling bleef de luis maandenlang weg, en dat met een middel dat was gebaseerd op eucalyptusoliën en menthol. Zo was hen tenminste verteld. Zo’n twintig procent van alle pluimveebedrijven in Nederland was al met hen in zee gegaan. Totdat ze in juni 2017 tegen de lamp liepen na onderzoek van de NVWA.

'BLAUWE OGEN' Het wondermiddel bleek fipronil te bevatten, een in Nederland verboden biocide. Tegen justitie hielden beide mannen vol van niets te hebben geweten. Zij vertrouwden hun leverancier uit België de firma Poultry-Vision, ‘op zijn blauwe ogen’. Ze hadden nooit vraagtekens bij de reden van de goede resultaten die zij boekten bij de bestrijding van bloedluis. Ook hadden ze geen reden om te twijfelen aan het middel dat zij gebruiken in de pluimveestallen. 

De redactie selecteert, voor u, wekelijks een aantal belangrijke, spraakmakende of opmerkelijke verhalen uit de regio.

NEPNAMEN De rechter vindt dat niet geloofwaardig, op basis van aangeleverd bewijsmateriaal, waaronder e-mails, Whatsapp-berichten met een medewerker en getuigenverhoren. Zo verklaarde de eigenaar van Poultry-Vision dat hij in opdracht van Chickfriend fiprocid (waarin de werkzame stof fipronil) mengde met Methol-boost’ om tot het product Dega-16 te komen. Aanvankelijk leverde de Belg in 2015 alleen fiprocid aan Chickfriend, onder de nepnamen fiprorein en friproclean om argwaan bij klanten te voorkomen. Zij mengden dit met water, maar het mengsel zorgde ervoor dat de spuitkoppen dicht gingen zitten. Daarom voegden de mannen er een etherische olie (Menthol Boost) aan toe. Het resultaat loste niet alleen het verstoppingsprobleem op, maar bleek ook tot geweldige resultaten in de stal te leiden.

MENGEN ,,Nadat Chickfriend het had uitgetest, hebben zij mij gevraagd of ik het product gemengd kon aanleveren. Chickfriend was een grote klant. Ze hadden het zo druk dat zij aan mij vroegen of ik het wilde mengen. Ik werd door hen onder druk gezet. Ik heb toen Fiprocid gemengd met Menthol Boost, met de verhouding 1 op 1. Dit werd het product Dega-16.” De Belg plakte ‘Menthol Boost’ op het etiket, ‘fipronil’ ontbrak. Afgesproken werk, zo zei hij. ,,Er moest voorkomen worden dat als er een can ergens achterbleef, er een concurrent mee vandoor zou gaan.” Op de vraag of de Chickfriend-eigenaren wisten dat er fipronil in de cans zaten, antwoordde de Belg: ,,Ja, dit wisten zij heel goed. Omdat op de eerste levering nog Fiprocid werd afgeleverd.”

VERBODEN Uit de bewijsstukken blijkt voor de rechter dat de eigenaren van Chickfriend ook geweten moeten hebben dat fipronil officieel niet mocht worden gebruikt als bestrijdingsmiddel van bloedluis en kennis had van het ‘verboden en schadelijke karakter’ van fipronil. De mannen realiseerden zich bijvoorbeeld dat zij voor Dega-16 een Material Safety Data Sheet (MSDS) nodig hadden, een document met informatie over de samenstelling en risico’s van een gevaarlijke stof of preparaat. De leverancier uit België stelde dit op, zo verklaarde hij, maar op verzoek van Chickfriend werd de stof fipronil hierop niet genoemd. De MSDS is aan zeker twee bedrijven verstrekt.

ROEMEENSE FABRIKANT Naast de verklaring van de leverancier voegde de advocaat van de pluimveehouders een statement van een voormalige samenwerkingspartner van de Belg op. De persoon heeft sinds 2015 een bedrijf dat onder meer bestrijdingsmiddelen en voedingssupplementen voor de landbouwsector. Hun samenwerking stopte begin 2016, maar de partner kreeg daarna wel mails (in kopie) doorgestuurd van de Roemeense fabrikant van fiprocid aan de leverancier. ,,Ik heb mails gezien waarin hij (eigenaar van Poultry-Vision) grote hoeveelheden fiprocid bestelde in Roemenië en dit verkocht aan onder meer Chickfriend”, vertelde hij. 

AANSPRAKELIJK De rechter rekent het de mannen van Chickfriend aan dat zij hun ontkenningen niet met document hebben onderbouwd. Zij worden nu aansprakelijk gesteld voor de geleden schade bij pluimveehouders, bestaande uit kosten voor het ruien of ruimen van kippen, het terugroepen en vernietigen van eieren en gederfde winst. De raadsman van Chickfriend stelde dat deze schadeposten niet zijn veroorzaakt door het Barneveldse bedrijf, maar doordat de NVWA de betrokken pluimveebedrijven blokkeerde. De rechtbank veegt dat argument van tafel: de NVWA had de bedrijven van de pluimveehouders niet hoeven blokkeren als er niet een te hoge concentratie fipronil in de eieren was aangetroffen.

'KALE KIP' Voor de Barneveldse pluimveehouder Theo Bos, een van de eisers in deze zaak, staat nu vast dat de heren van Chickfriend schuldig zijn. Hij verwacht echter niet dat hij snel geld van hen zal zien. ,,De kale kip… We kennen allemaal het spreekwoord. Ik denk dat hier het probleem zit. Kijk, iedereen heeft een aansprakelijkheidsverzekering, maar of die uitkeert bij dit soort calamiteiten, is natuurlijk de vraag.” 

Wat dat betreft vestigt Bos zijn hoop op een beroepszaak die de pluimveehouders nog hebben lopen tegen de NVWA. ,,Wij denken dat er wel degelijk twee verantwoordelijken zijn aan te wijzen. Ja, deze jongens hebben het middel bewust gebruikt. Maar we denken ook dat de NVWA veel te laat in actie is gekomen. Die wist eind 2016 dat het spul werd gebruikt, maar deelde die informatie niet.” Vorig jaar juli oordeelde de rechter dat de NVWA pluimveehouders in 2016 en 2017 niet eerder hoefde te waarschuwen dat eieren besmet waren met fipronil. Hiertegen zijn de pluimveehouders in beroep gegaan.

door Jannes Bijlsma